Seizoensfinale

Subscribe now

Ik stond op het punt te springen.

Het schrijven ging me al maanden lichter af dan het hoorde te gaan. Een essayreeks die werkelijk af kwam. Het kwam niet doordat ik beter werd. Er dacht iemand mee die nooit moe was en nooit een dag oversloeg, en langzaam werd die stem scherper dan de mijne. Toen verscheen er een nieuw model, vernoemd naar de fabel. Een droom waar ik zo in kon stappen.

Woensdagochtend, tussen twee klinische blokken in. Ik open Claude om iets op te zoeken en boven in het scherm staat een bannertje. Fable 5 inbegrepen tot 22 juni. Lichtgrijs, vriendelijk, met een kruisje om het weg te klikken.

Ik klik het niet weg.

Het is het soort mededeling dat ik dagelijks tientallen keren wegveeg. Een abonnementsvoorwaarde. Een actieperiode. Maar ik blijf ernaar kijken zoals ik naar een toevalsbevinding op een röntgenfoto kijk. Iets kleins aan de rand van het beeld dat er niet hoort. Of juist wel, dat is steeds de vraag.

Hier hangt een tarief en een einddatum aan iets waarvan niemand precies kan zeggen wat het is. En toch las ik die ochtend vooral de uitnodiging. Kom mee, er is meer. Tot 22 juni. Redeneren. Denken. De hoogst denkbare slimheid. Speciaal voor Onno.

AI voelde voor mij lang als efficiëntie. Daarna als iets meer. Het maakte werk niet alleen lichter maar mijzelf ruimer, alsof ik kon wat ik niet kon.

En daar zit het stomme. Dit product prijst niet een goed buiten mij. Het prijst mijn denken zelf, en het gebruik verandert mij. Elke vraag die ik niet zelf uitdenk, is een oefening die niet plaatsvindt. Elke differentiaaldiagnose die ik laat voorzeggen, is een gedachte die ik niet zelf heb opgebouwd. Maar zo voelde het niet. Het voelde als vooruitgang. De achteruitgang meldt zich casus voor casus juist als winst, onmerkbaar op de schaal van een werkdag.

En na een werkweek? Hoe meet je het verlies van mogelijke leermomenten?

Er was ooit een dokter die urine proefde. Zoet betekende wat het betekende. Een zoete vloed, diabetes mellitus. Die vaardigheid is niet afgepakt. Ze is vrijwillig neergelegd toen er iets gemakkelijkers kwam. Geen arts heeft op de dag van neerleggen iets gevoeld. Je mist niet wat je je niet herinnert te hebben gekund.

Zo verging het ook delen van het lichamelijk onderzoek toen de CT kwam. Niemand verbood het. Een betere techniek veranderde langzaam de vraag wat nog de moeite waard was om zelf te kunnen.

Bij AI grijpt dat dieper, en dat maakte de verleiding zo zacht. Het raakte niet mijn handelen, maar wat eraan voorafgaat. Het vormen van een vraag. De trage, soms irritante wrijving waarin een gedachte nog niet af is. Dat is wat het model van me overnam, en ik liet gebeuren met genoegen, want wat ervoor terugkwam voelde als groeien.

Het rapport van Anthropic over deze voortgaande intelligentie bevat twee passages van eigen medewerkers die ik sindsdien niet kwijtraak. De ene beschrijft hoe werk vroeger dreef op kleine gunsten tussen collega’s. Kun je even meekijken. Elke gunst schiep een kleine schuld, een beetje wederzijds besef. Maar het model is sneller en schept geen schuld, en elke vraag eraan is een verloren bod op samenwerking.

De ander schrijft dat hij op goede dagen denkt dat niets wat hij doet er nog toe doet, en op slechte dagen merkt dat hij niet meer weet waar hij eigenlijk mee bezig is.

Dat is de andere kant van de droom. Niet dat je iets sneller doet. Dat je steeds minder vaak hoeft te ervaren waarom iets ertoe doet.

Er is een mechanisme waar ik dit voorjaar niet van losgekomen ben. Een voorziening die werkt, wist het bewijs van haar eigen noodzaak uit. Australië hield decennialang met een gesubsidieerd virus zijn konijnenplaag eronder. Het werkte zo goed dat niemand meer zag waarvoor het geld was, en in 2022 sneuvelde de financiering. Daarna kwamen de konijnen weer terug.

Hier gebeurt iets ergers. Niet de rem verdwijnt uit beeld, maar het orgaan dat de noodzaak van een rem zou moeten voelen. Wie lang genoeg op dit product leunt, verliest niet alleen vaardigheid maar ook het zicht op het verlies. En een droom die het bewijs van zijn eigen gevaar uitwist, is geen droom waar je vanzelf uit ontwaakt.

De wisselkosten verhuizen van het contract naar de geest.

Ik dacht dat ik dit kende. De belofte van het internet. De belofte van het EPD. Telkens een techniek die begon als bevrijding en eindigde als infrastructuur met voorwaarden. Ik dacht dat herkennen genoeg was. Dat wie de afloop kent, er niet opnieuw in trapt.

Maar dit keer nestelde het zich niet naast mijn denken. Het nestelde zich erin. En een afhankelijkheid die voelt als helderheid, herken je niet als afhankelijkheid. Daarom liep ik er met open ogen in. Ik wist het, en ik wilde het toch.

Het bedrijf achter Claude bevestigde dit voorjaar zijn beursgang. Sindsdien kreeg ik gescheiden tegoedpotten. Daarna een bewaartermijn van dertig dagen op mijn gesprekken. En nu een einddatum op mijn model. Een ander lab liet weten dat zijn modellen voortaan via de Universal Credits van Oracle worden afgerekend. De nieuwste macht verkoopt zichzelf via het loket van de vorige. De droom kreeg een prijslijst.

In 1602 gaven de Staten-Generaal de VOC een octrooi. Eenentwintig jaar alleenrecht op alle vaart en handel ten oosten van Kaap de Goede Hoop. Wie meedeed, legde zijn geld voor jaren vast en kreeg er nauwelijks zeggenschap voor terug. De bewindhebbers schoven met de voorwaarden waar dat uitkwam. Dividend kon desnoods in foelie worden uitgekeerd. Over de hele extractiemachine hing een verhaal van beschaving en vooruitgang.

Maar de VOC was nooit alleen handel. Vanaf dag één had de compagnie het recht om oorlog te voeren en eigen geld te slaan. Statecraft in de vorm van een bedrijf. De foelie was nooit alleen foelie. Toen de eerste uittreders hun geld terug wilden, liet de Staten-Generaal ze wachten, niet om een onderneming te redden maar om een machtsinstrument te behouden dat ook de staat van pas kwam.

De VOC werd volwassen. Volwassen worden betekende hier dat je het recht verloor om alleen een bedrijf te zijn.

En nu is die stap ook voor AI gezet. Niet omdat het model slimmer werd. Omdat toegang zelf politiek is geworden. Wie mag erbij, en wie beslist dat.

Mijn toegang is gister stopgezet. De staat heeft ingegrepen en gekozen wie wel en wie geen toegang kreeg. De toegang is dicht.

En met die dreun werd ik wakker.

Ik stond op het punt te springen, van mijn eigen werk naar de droom die het model me voorhield, en de grond werd onder me vandaan getrokken voor ik sprong. Het is de schrik van wakker worden vlak voor een val, vlak voor de slaap.

Ik zou nu kunnen schrijven over wat ons te doen staat. Ik weet het niet. De makers weten het ook niet. In hetzelfde rapport vroegen ze om een rempedaal dat ze alleen wilden gebruiken als iedereen ter wereld tegelijk ook zou remmen. Nu is er een rem. Niet die van hen en niet die van mij.

En dat laat me achter met een vraag die ik niet kan beantwoorden. Ik werd niet wakker doordat ik mezelf wakker maakte. De dreun deed het. Wat gebeurt er als de toegang terugkomt, de dreun wegebt, en niemand mij meer wakker houdt?

Hiermee sluit Supraclavicular seizoen één. Na de zomer begint seizoen twee. Ik denk na over kiezen en oordelen. Of over wat ervan overblijft als je het lang genoeg laat voorzeggen.

Subscribe now

Subscribe now

“Ja hi, wij willen vandaag even een dreigende sub-ileus uitsluiten met CT.” Punt. Geen patiënt, geen vraag, geen verzoek, geen indicatie.

Ik denk niet meer verbaasd terug aan deze arts-assistent. De afgelopen week begreep ik ineens beter waar deze medische werkelijkheid vandaan komt.

We vierden 125 jaar verenigde radiologie in Nederland. Een emeritus hoogleraar medische geschiedenis zei iets wat aan mij bleef plakken. Het medisch denken veranderde fundamenteel, nadat Röntgen in 1895 de eerste foto maakte van zijn hand en van zijn vrouw. Tot dat moment deed een arts wat artsen duizenden jaren hadden gedaan: luisteren, praten, percuteren, voelen, ruiken, urine bekijken, goden raadplegen, offeren. De binnenkant van een levend lichaam was een mysterie. Die zag je niet, of pas na de dood, op een snijtafel. Na Röntgen kregen we bij leven zicht op wat zich binnenin afspeelt. Het beeld gonsde door Europa. Kranten, tijdschriften, wetenschappelijke thuisknutselaars. Binnen een paar jaar zat het overal. Van vakliteratuur en kinderpuzzels tot nog later een uitgestorven manier om te kijken of je nieuwe schoenen wel zouden passen.

Tijdens mijn coschappen en het begin van mijn opleiding werd het erin gehamerd: artsen behandelen geen beelden. Een cholecystitis was een klinische diagnose. Een ileus was een klinische diagnose. Een appendicitis was, zeker bij mannen, een klinische diagnose. Eén van mijn supervisoren wantrouwde de echografie. “Die radiologen”, zei hij, “kijken naar dezelfde ruis die mijn kapotte televisie laat zien, en denken daar beelden in te herkennen. Ik vaar liever op mijn eigen ervaring.”

Bijna twintig jaar later kan ik me geen buik meer voorstellen die opengaat zonder dat er eerst beeldvorming is geweest. Zelfs bij de meeste breuken zie ik de overgang van een gewone röntgenfoto naar een 3D-reconstructie voordat de chirurg begint. Een appendix sana is nog net geen calamiteit. Mijn oude supervisor is niet weerlegd of weersproken. Hij en zijn gedachtenwereld zijn gewoon verdwenen, irrelevant geworden. De medische beeldvorming is alom aanwezig en blijft maar groeien.

Bestaat die clinicus nog? Die zijn handen over een lichaam liet gaan, die aan pus rook en meende een stafylokok te herkennen? Het urinekijken, het proeven, was ooit het toonbeeld van de arts, vereeuwigd in de schilderkunst. Het is zonder een spoor verdwenen. Ik wil niet terug naar de pisproevende dokter. Maar het laat wel zien dat een vaardigheid die het hart van het vak lijkt, restloos kan wegspoelen.

Het beeld kwam ervoor in de plaats, met een eigen vanzelfsprekendheid. We zijn de scan gaan behandelen alsof hij dichter bij de waarheid staat dan het feilbare verhaal van de patiënt en het oordeel van de arts. Pas als het beeld niets laat zien, durven we te geloven dat er niets is. Maar mijn oude supervisor had niet helemaal ongelijk. Ook het beeld is een lezing. Ook mijn oordeel als radioloog is aangeleerd, gestuurd, jarenlang bijgeschaafd. Geen onbevangen blik op de werkelijkheid, maar een geoefende. En die heeft gewonnen.

En daardoor is in de afgelopen 125 jaar ons beeld van ziek-zijn verschoven. We leerden beelden herkennen. We gingen ziekte anders beschrijven. En uiteindelijk drong het beeld door tot wat we dénken dat de ziekte ís: niet meer een toestand die je ervaart, maar een afwijking met een plek, met een pijl en een cirkel. Röntgen kreeg in 1901 de eerste Nobelprijs voor Natuurkunde. Niet voor geneeskunde. De grootste omwenteling in hoe artsen kijken en denken kwam niet uit de geneeskunde, maar van buiten.

Op datzelfde congres sprak techniekfilosoof Wietse Hage over AI voorbij de hype. Niet als toekomstmuziek, maar als iets dat al in de haarvaten van de samenleving zit en snel de geneeskunde binnenkomt.

Met dat verhaal over Röntgen nog in mijn hoofd denk ik aan mijn oude klinische leermeesters. Ze wisten waarschijnlijk beter dan ik dat ik niet hetzelfde pad zou bewandelen als zij. Wat ze me leerden was het hele vak, hoe je leert, groeit en twijfelt.

Ik schrijf dit met Claude. En ik twijfel of AI ons denken gaat veranderen, zoals de röntgenfoto dat deed. Ik ben bang dat het mijne al veranderd is. Terwijl we blijven zeggen dat het maar een hulpmiddel is.

Subscribe now

De curve die niemand bijhoudt

Ik weet ondertussen wel wanneer ik op het matje word geroepen. Ik ben zo’n zes maanden als ANIOS op de spoedeisende hulp aan het werk, wanneer een verpleegkundige me vraagt om even mee te lopen. Hij kijkt me aan en zegt: Onno, er bestaat hier een soort tweedejaarssyndroom op de spoedeisende hulp. De meeste arts-assistenten beginnen rustig en twijfelend, worden door de verpleegkundigen aan de hand meegenomen terwijl ze leren omgaan met verantwoordelijkheid. Ze vragen supervisie van ouderejaars, soms van medisch specialisten, en langzaam leren ze het klappen van de zweep. En dan, op een gegeven moment, worden ze overmoedig. Ze denken het te begrijpen en worden bijdehand. Op zich niet erg. Behalve als ze denken dat ze er al zijn.

Je bent een slimme vent, Onno, en je bent een lieve dokter. Maar geloof me als ik zeg dat je nog een hoop te leren hebt. En dat je, als je in de veronderstelling leeft dat jij in je eentje deze spoedeisende hulp kunt bestieren, van jezelf niet doorhebt hoeveel je nog moet leren.

Ik herkende dit gedrag wel bij mijzelf. Ook op mijn studentenvereniging was het tweedejaarssyndroom een serieus ding. Ik wist ook dat hij gelijk had gehad. Het was een bekend onderdeel van mijn eigen leercurve.

Waarom die curve hanteerbaar is

Die verpleegkundige is ondertussen met pensioen, en ik sta aan de andere kant. Ik superviseer nu zelf de arts-assistenten die deze curve doorlopen, en ik zie hem elke keer opnieuw: de rustige start, de overmoed in het midden, en bij de meesten daarna het herstel.

De overmoed in dat midden is gevaarlijk. En toch handelen we hem af. Niet omdat ik hem in het moment betrap, want dat lukt lang niet altijd. We handelen hem af omdat de curve die de verpleegkundige beschreef geen geheim is. Hij kon hem uittekenen omdat iedereen op de afdeling hem kent.

Elke AIOS komt binnen met een dossier. Er is een opleidingsplan, een supervisor die ongeveer weet in welke fase iemand zit, een portfolio, voortgangsgesprekken, visitatie, examens, en aan het eind een diploma. Mijn gepaste wantrouwen bij elke nieuwe arts-assistent is geen improvisatie. Het is geijkt op een traject dat anderen al in kaart hebben gebracht. Ik hoef niet vanaf nul te ontdekken waar deze persoon onbetrouwbaar is. De opleiding is, naast alles wat ze nog meer is, een instituut dat betrouwbaarheidscurves bijhoudt.

Daarom geef ik een eerstejaars AIOS en een nieuwe specialist allebei een marge, maar niet dezelfde. Het wantrouwen is geen vaste positie, het is een afbouwschema. Dat schema werkt alleen omdat ik weet waar iemand op de lijn staat. Het diploma is uiteindelijk niet veel meer dan een claim over een punt op die curve, een claim waar een externe instantie voor instaat.

Hetzelfde gedrag, op AI

Dat afbouwschema is niet iets wat ik voor arts-assistenten heb bedacht. Het is dezelfde neiging waarmee ik alles aanneem wat een ander mij aanlevert. Een overdracht, een aanvraag, een opmerking van een collega, en sinds kort de uitslag van een AI-model. Gepast wantrouwen, en de marge hangt af van wat ik over de bron weet. De vraag is wat er met mijn gedrag gebeurt als de bron een AI is.

Neem de wiskundigen. In oktober claimde OpenAI dat een model tien problemen van Erdős had gekraakt. Thomas Bloom, die de lijst met openstaande Erdős-problemen bijhoudt, keek ernaar en noemde het een dramatische misrepresentatie. Het model had bekende antwoorden teruggevonden, niets opgelost. Dat wantrouwen was terecht. In mei volgde een ander resultaat. Een vergelijkbaar model weerlegde het unit distance-vermoeden, open sinds 1946, en deze keer zetten Bloom en een Fields-medaillewinnaar hun naam onder de verificatie.

Het punt is niet dat AI nu betrouwbaar is geworden. Het punt is hoe ze de betrouwbaarheid moesten verifiëren. Ze konden niet zeggen dat dit systeem in zijn tweede jaar zat, daar een herkenbare fout maakte, en nu volwassen was. Ze moesten resultaat voor resultaat verifiëren, elke keer opnieuw, want er was geen curve om op terug te vallen. Bloom is de externe instantie uit de vorige alinea, maar dan zonder het dossier eronder. Hij staat ergens voor in, maar hij kan niet zeggen waar op de groeilijn dat model nu ligt, want die lijn is er niet.

Wat ik bij een arts-assistent superviseer zijn in het begin de fouten. Maar naarmate de opleiding vordert verschuift het. Het gaat steeds minder over wat iemand fout doet en steeds meer over zelfinzicht: het vermogen om zelf met onzekerheid om te gaan, om te merken dat de omstandigheden veranderd zijn en de eigen aanpak bij te stellen, om hulp te vragen op het juiste moment, om te weten dat je nog iets moet bijleren. De overmoedige tweedejaars is gevaarlijk omdat juist dat deel even wegvalt, maar het valt zichtbaar en gecontroleerd weg, en de opleiding is erop gebouwd het weer op te bouwen.

Een arts-assistent doorloopt die beweging waar ik bij sta. Ik weet niet precies hoe iemands oordeelsvermogen zich vormt. Bij een mens zit dat ook grotendeels buiten mijn zicht. Maar ik heb er twintig jaar ervaring mee. Ik ken de vorm van de curve, ik herken de fasen, ik weet hoe overmoed eruitziet en wat hem terugzet. Bij een model heb ik dat niet. Ik weet niet waar de intelligentie van een token prediction-systeem vandaan komt, of die binnen een gesprek iets opbouwt, of de duizendste vraag anders behandeld wordt dan de eerste. Het communiceert even vloeiend en stellig bij wat het kan en bij wat het niet kan. Maar of daar een curve onder ligt die ik niet zie, of helemaal geen curve, dat is precies wat ik niet kan beoordelen.

Welke curve heeft AI eigenlijk?

Het ding waar ik naar zoek is één leesbare curve: een simpel geijkt vertrouwen voor mijn samenwerking met de AIOS, en straks met de AI-OS. Vooralsnog breekt zo’n ijking op drie verschillende plaatsen.

De eerste is de meetlat zelf. Bij een arts-assistent ijk ik mijn wantrouwen op herhaling, op een beweging die ik vaker heb zien langskomen. Met een model heb ik die herhaling niet, en dus geen curve van eigen ervaring om de huidige versie tegen af te zetten.

De tweede is de vorm van de curve. Mijn heuristieken werken omdat menselijke groei traag is en begrensd. “Ik ken de fasen” betekent dat de fasen ongeveer liggen waar ze vorig jaar lagen. Als de curve van een model exponentieel is, klopt die aanname niet meer. Wat vorige maand een redelijke inschatting van de grens was, is deze maand achterhaald. De heuristiek is dan niet ongeijkt, hij veroudert sneller dan ik hem kan bijstellen. Mensen zijn slecht in het aanvoelen van exponentiële verandering.

De derde breuk is de scherpste. Bij een mens loopt bekwaamheid redelijk samen. Wie de moeilijke dingen van een vak beheerst, beheerst de makkelijke meestal ook, en daarom kan ik uit één observatie de rest schatten. Bij een model is dat verband er niet. Het lost een wiskundeprobleem op waar ik niet uitkom, en weet even later niet of je lopend naar de autowasstraat kunt. Sterk op het ene veld voorspelt niets over het andere.

Dat de ijking ook tussen mensen kan breken weet ik ook wel. Je kent de collega die uitermate overtuigend is naar de patiënt en op wiens tafel jij jezelf niet zou leggen. Overtuigingskracht en betrouwbaarheid zijn niet hetzelfde. Het verschil is dat zo iemand de uitzondering is. Bij een model lijkt het de regel.

En de enige curve die ik wél aangereikt krijg, komt van het lab dat het model heeft gemaakt. Dat is de slager die zijn eigen vlees keurt en een diploma uitschrijft. De wiskundeclaim van afgelopen oktober was precies dat, en het waren de sceptici van buiten die hem corrigeerden.

Subscribe now

Wie houdt de curve bij

Die verpleegkundige kon het tweedejaarssyndroom benoemen omdat hij het tientallen keren had zien langskomen. Hij had genoeg arts-assistenten de curve zien doorlopen om te weten hoe de dip eruitziet en wanneer die komt. Dat staat in geen handboek. Je bouwt het op door lang genoeg naar dezelfde beweging te kijken.

Bij een model staat daar niemand. Er komen nieuwe versies, elk capabeler dan de vorige, maar buiten het lab heeft niemand er lang genoeg naar gekeken om te zeggen: dit klinkt zelfverzekerd, maar het is een tweedejaars. Een curve die niemand bijhoudt is geen curve. Het zijn losse indrukken, en op losse indrukken kan ik geen vertrouwen ijken.

Mijn vertrouwen is niet kapot. Ik weet nog steeds hoe ik een overtuigende uitspraak van AIOS of AI OS met de juiste marge aanneem. Maar mijn vertrouwen en wantrouwen deed ik nooit alleen. Het leunde op een curve die ook anderen voor mij bijhielden. Wie heeft, zoals die verpleegkundige, lang genoeg naar de AI gekeken om mij op tijd te kunnen waarschuwen?

Een arts ziet een vrouw van 38 met vermoeidheid. Ze heeft thuis met ChatGPT haar klachten geordend en presenteert haar eigen lijstje: schildklier, ferritine, depressie. De arts luistert, vult aan, dicteert het consult. De nieuwe AI maakt er een keurige SOEP van waarin de lijst van de vrouw terugkomt als werkhypothese. De aanvraagmodule met AI-ondersteuning herkent de hypothese en stelt het bijbehorende lab voor. De arts klikt akkoord. Drie dagen later: alle uitslagen normaal. HiX vat de uitslag samen, stelt automatisch een brief op en die kan meteen de deur uit.

Soms denken we alleen het tikwerk uit handen te geven. De vrouw liet ChatGPT haar klachten en gedachten ordenen. Zij wilde zo goed mogelijk geholpen worden. De arts liet de AI zijn verslag tikken. Hij wilde efficiënt werken. De aanvraagmodule vinkte aan, HiX vatte samen en hielp de arts. Het denken, daar zou de arts zelf voor zorgen. Maar tegen de tijd dat we daar aan toekomen, is er soms niets meer om over na te denken.

Dit is de nieuwe realiteit. Op het internet. Op LinkedIn. Op Substack. Jason Koebler noemt het het Zombie Internet: de toestand waarin mensen met modellen praten, modellen met modellen, en niemand meer kan aanwijzen waar de mens ophoudt en het model begint. Wat hij beschrijft voor X en LinkedIn voltrekt zich ook in de spreekkamer. Het Zombie Ziekenhuis is geen voorspelling, het is een diagnose.

Het voltrekt zich bij mijn aanvragen. Vroeger leerde je van de oudere AIOS de toverwoorden van de radioloog om een scan meteen te krijgen. Scheurende pijn tussen de schouderbladen, klassiek. Nu typt de ANIOS zijn vraag in ChatGPT en krijgt een briljante aanvraag terug die bijna lijkt op de patiënt die op de SEH ligt. Mijn AI maakt daar een verslag van dat keurig op die aanvraag ingaat. Deze modellen, allen uit dezelfde training, zijn het, net zoals ik vaak, enorm met zichzelf eens. Maar geeft het eindresultaat het probleem van de patiënte weer?

Ook voor schrijven over medische onderwerpen werkt het perfect. Ik lijk extra slim, erudiet bijna, professorabel misschien. Maar ook uncanny. Stijlfiguren die werkten bij een 19e-eeuwse schrijver overspoelen het internet en medische LinkedIn-posts. In de stijl van onze patiënt een illustratief voorbeeld:

Niet de patiënt is misleid, niet de arts heeft gefaald, maar het systeem heeft zichzelf bevestigd. — driedelige trap.

Het systeem verliest de taal waarmee het zichzelf nog kan corrigeren. — orakelzin.

De kwaliteit van besluitvorming wordt afgemeten aan de coherentie van de samenvattingen, en de samenvattingen zijn coherent omdat ze door dezelfde modellen zijn geschreven. — gesloten cirkel.

De vraag is niet óf AI de spreekkamer verandert, maar onder welke voorwaarden de patiënt daar nog zichzelf is. — balanszin.

En ergens, na het laatste belletje, zit een vrouw van 38 die nog steeds moe is. — empathische landing.

Vijf zinnen die ergens hadden kunnen staan zonder dat iemand ze had opgemerkt. Zinnen die je elke dag leest. Niemand zou ze hardop zeggen tegen de patiënt.

Ook dit stuk komt zo tot stand. Ik typ, Claude schrijft mee. Ik haal eruit wat naar AI klinkt. Wat overblijft hoop ik dat van mij is.

Op een Socials-tijdlijn is dat irritant. In het ziekenhuis is het iets anders. Een tweet die door drie modellen is opgepoetst blijft een tweet. Een diagnose die door drie modellen is gevormd is een uitspraak over een mens die zich niet aan modelvoorkeuren houdt. Als de patiënt binnenkomt met een ChatGPT-versie van zichzelf, het consult eruit komt als een Autoscriber-versie van het gesprek, en de brief een HiX-versie van het verslag is: wat diagnosticeren we dan?

Als niemand meer zelf praat, is er dan wel echt iemand ziek?

In een laboratorium in Japan renden soldatenkrabben door smalle gangetjes. Soldatenkrabben leven in zwermen op atollen in de Stille Oceaan. Aan één kant van het gangetje viel een schaduw op het zand. Voor de krabben lijkt dat op gevaar van bovenaf, een roofvogel. Dus deden ze wat krabben doen: ze renden weg.

De onderzoekers hadden de gangetjes in bepaalde vormen gebouwd. Soms kwamen twee groepen elkaar tegen in een Y-splitsing. Dan botsten ze niet simpelweg op elkaar. Ze mengden zich en bewogen samen verder, in een richting die ongeveer het gemiddelde was van de twee oorspronkelijke groepen.

Gek genoeg maakten deze wetenschappers een levende computer. In een gewone computer zijn dat elektrische signalen. Stroom of geen stroom. Een 1 of een 0. In het krabbenexperiment was de zwerm zelf het signaal. Komt er een groep door dit gangetje, dan is dat een 1. Komt er geen groep, dan is dat een 0.

De krabben hoeven dat niet te begrijpen. Een stroompje in een chip begrijpt ook niet dat het deel is van een berekening. Als groep A hier binnenkomt en groep B daar, komen ze op een bepaalde plek weer naar buiten. Die uitgang is het antwoord. Een 0 of een 1.

Zo wordt een gangetje een vraagmachine. Een complex systeem waarvan de deelnemer niet weet welke taak hij eigenlijk uitvoert. De krab weet niet dat hij rekent.

Sinds ik dat las, denk ik er soms aan op mijn werk. Niet dat radiologen op krabben lijken. Maar veel van mijn werk beweegt ook door gangetjes.

Tijdens mijn studie en opleiding dacht ik dat ik een ambacht leerde. Ik werd dokter. Later radioloog. Ik leerde kijken, redeneren, twijfelen, verantwoordelijkheid nemen. Mensen helpen met mijn kennis.

Dat is nog steeds waar, maar wie als medisch specialist in een ziekenhuis werkt, merkt dat het werk niet alleen uit kennis en aandacht bestaat. Het krijgt ook vorm door de omgeving. Door protocollen, roosters, productieafspraken, kwaliteitsindicatoren, declaratiecodes, EPD’s, PACS-systemen, verslagtemplates en dashboards.

Eerst werden die gangetjes vooral door artsen zelf getekend. Daarna steeds meer door managers, beleidsmakers, toezichthouders en verzekeraars. En inmiddels ook door softwareleveranciers. Niet kwaadaardig, vaak niet eens bewust. Maar er zijn wel gevolgen. Want wie het gangetje tekent, bepaalt niet alleen waar je klikt. Hij bepaalt ook wat zichtbaar wordt. Wat meetelt. Wat makkelijk is. Wat lastig is. Waar je tijd voor krijgt. Mijn doelstelling is om als arts mensen te helpen, maar daarvoor moet ik soms om het systeem heen. Ik ervaar dat als een dreiging van buitenaf. Een schaduw van de roofvogel die boven de Onno Krab hangt. Zo is het protocol nou eenmaal. Dat mag niet van de zorgverzekeraar. Dit heeft de Raad van bestuur zo besloten. The computer says no.

AI komt niet zomaar van buitenaf het ziekenhuis verstoren. Zo ambachtelijk was het artsen vak allang niet meer. Het was al ingebed in systemen. AI past zich nu vooral aan de bestaande kaders aan: Het is declarabel, of het is het niet. Het past in de aanbesteding, of het loopt vast. Op dit moment presenteert AI zich niet als verstoorder, maar een nieuw hulpmiddel die met mij door het bestaande gangetje wordt geperst.

Daar zit ook niet mijn angst.

Wat mij ongemakkelijk maakt is wat erna komt. Want de bank werd ook niet veranderd van binnenuit. Het bankfiliaal werd irrelevant doordat ergens anders, buiten het zicht van de bank, een ander gangetje ontstond. Niemand bij een Nederlandse bank had stem in hoe de iPhone werd ontworpen. En de makers van de iPhone wisten niet hoe zij de wereld zouden veranderen.

Datzelfde kan met de zorg gebeuren. Niet door “AI vervangt de dokter”, maar door AI die buiten het ziekenhuis de vraag, het onderzoek, het oordeel en de behandeling herontwerpt. Een gangetje dat niet in Den Haag, niet bij een softwareleverancier, en niet aan een vergadertafel in dit ziekenhuis wordt getekend.

En ik weet niet waar dat ergens anders is. Ik weet niet wie daar de kaders bepaalt. Ik weet niet welke doelfunctie eraan hangt.

Ik weet alleen dat het waarschijnlijk niet de vraag zal stellen wat goede zorg is, voordat het de vorm ervan bepaalt.

Het was een bekend tafereel. Een artsenkamer, een net te ongemakkelijke stoel, een paar grijze mannen die me aankijken. We zijn de hoffelijkheden voorbij. De jeugd, interesses, hobby’s. Ik weet dat de vraag gaat komen. Alleen nog niet uit welke mond.

Dan komt hij toch nog uit een onverwachte hoek.

‘En eehh, meneer Vijlbrief, doet u eehh ook nog wat aan wetenschap?’

Nu is het veranderd. Op een congres of nascholing is de vraag niet meer wat je aan wetenschap doet, maar of je ook al wat met AI doet.

Het is een licht ongemakkelijke vraag. Denk ik.

De wetenschapsvraag was ongemakkelijk omdat hij me positioneerde. Mijn antwoord plaatste me ergens in een hiërarchie: meer of minder, hoger of lager. Maar de vraag zelf had een gedeelde grond. Iedereen wist ongeveer wat wetenschap was, wat meedoen betekende en wat als antwoord telde.

De AI-vraag heeft die grond niet.

‘We hebben een pilot met Gleamer.’ Is dat genoeg? ‘We zijn ons aan het oriënteren.’ Is dat te weinig? ‘We hebben een werkgroep.’ Is dat een antwoord of een manier om het antwoord uit te stellen?

Niemand weet precies wat een goed antwoord is. Dat is waar het ongemak zit.

De vraag begint trouwens tegenwoordig niet meer bij de collega. Hij begint bovenaan. De Raad van Bestuur wil dat we iets doen met AI. Wat precies, daar denken we zelf maar even over. Grassroots ofzo. McKinsey-onderzoek meldde dat ongeveer de helft van de Amerikaanse zorgorganisaties generatieve AI heeft geïmplementeerd, maar liet tegelijk zien hoe moeilijk dat woord ‘geïmplementeerd’ eigenlijk is. Een chatbot? Een transcriptietool? Een pilot? Een PowerPoint met ambitie?

Goed. We starten een pilot voor fractuurdetectie.

Een paar maanden later werkt de pilot. Het algoritme markeert fracturen. Missers worden redelijk opgevangen. Valspositieven zijn beheersbaar. De gebruikers zijn niet ontevreden. De leverancier heeft een nette evaluatie. De afdeling kan zeggen dat ze AI gebruikt.

Maar wat hebben we nu vastgesteld?

Dat we minder fracturen missen, misschien. Dat de workflow het aankan, waarschijnlijk. Dat we als afdeling ‘iets met AI’ doen, met name dat denk ik.

Maar zijn we beter geworden in ons werk?

Niet omdat de techniek niet werkt. Die werkt vaak goed. Het probleem is subtieler. We doen wat van ons gevraagd wordt, zonder dat we goed kunnen vaststellen of we er als professionals, als zorg beter van zijn geworden.

Het tegenovergestelde is zelfs denkbaar. Een algoritme dat goed fracturen vindt, kan de aandacht weghalen bij andere vragen die in een verslag horen. Het kan een jonge radioloog net iets te vroeg ontslaan van de noodzaak om het patroon zelf te leren herkennen. Het kan de aanvrager het gevoel geven dat de bevinding klaar is voordat iemand de betekenis ervan in deze patiënt heeft gewogen.

Dat zijn geen argumenten om de pilot te stoppen. Het zijn argumenten om betere vragen te stellen.

Alleen passen die vragen niet goed in het standaardrapport van een pilot. Daarin staat sensitiviteit, specificiteit, gebruikerstevredenheid, doorlooptijd en implementatiegraad. Zelden staat erin of onze aandacht is verschoven. Of onze AIOS anders leren kijken. Of het gesprek met de kliniek beter is geworden. Of we nog kunnen uitleggen welk deel van het werk om oordeel vraagt.

Daar wringt iets dat ouder is.

We hadden lang een soort antwoord op wat AI niet kon. Patroonherkenning was de machine, oordeel was de mens. Het fractuuralgoritme past netjes in dat schema. De machine vindt iets. De dokter begrijpt wat het betekent.

Maar dat onderscheid wordt minder comfortabel.

Ethan Mollick wees er onlangs op dat de nieuwste agentic modellen (GPT5.5) goed worden in bepaalde vormen van oordeel. Anders zouden ze de complexe taken waarin ze beter worden niet kunnen uitvoeren. Hij heeft gelijk in wat hij meet. Wat hij oordeel noemt, is een tactische capaciteit: een taak opbreken in stappen, keuzes maken, tussentijds corrigeren, fouten herstellen.

Dat is niet hetzelfde als wat een ervaren clinicus doet wanneer een onverwachte combinatie van bevindingen moet worden gewogen in een specifieke patiëntsituatie. Maar het verschil is dunner aan het worden dan we graag dachten.

En dan komt het ongemakkelijkste.

We zijn al heel lang bezig om vast te stellen waarin het uniek menselijke zit. Het was taal, totdat het dat niet meer was. Werktuigen. Abstract redeneren. Creativiteit. Oordeel. Steeds trokken we een lijn, en steeds bleek die lijn minder stevig dan gedacht.

Frans de Waal liet iets soortgelijks zien voor dieren. Pas toen onderzoekers tests ontwierpen die recht deden aan de zintuigen en motoriek van een soort, bleek hoeveel intelligentie er zat waar we het niet hadden gezocht. De intelligentie was er al. Alleen onze tests waren op onszelf afgestemd.

Wat AI ons nu laat zien is niet dat het ons inhaalt. Het is dat we al die tijd niet zo zeker wisten waar onze uniciteit echt zat. Wij zelf wisten dat niet. Maar zolang er geen machine was die ons bevroeg, hoefden we het ook niet te weten.

Drie technische artikelen in deze stapel geven tijd of extra informatie met resolutie terug. TMJ-MRI met deep learning: 49% scantijdreductie. DLR labyrint: utriculus zichtbaar in 95% van de gevallen. U-HRCT 0,1 mm middenoor: sensitiviteit 100% versus 90,9%.

Maar wat doen we met die winst?

Sinds het DeepSeek-moment roept iedereen Jevons paradox. De kapper, het FD, een symposium-inrichter. Papagaaien aan de bar. Wat mij betreft is zo’n idee dan stuk, en de ironie dat ik het hier opnieuw aanhaal ontgaat me ook niet.

Ben White (radioloog, blogger) wijst de analogie af voor onze sector. AI heeft de workflow niet getransformeerd. Het scanvolume stijgt wel, maar door bevolkingsgroei, vergrijzing, meer indicaties, en een radiologentekort. Niet omdat de techniek ons sneller maakte. Doorlooptijden worden langer, niet korter. De marketingbelofte van een doorbraak is voornamelijk fantasie. Ons werk zwaarder.

Het MRI-blok van dertig minuten is een eigen waarheid. Hoe snel een sequentie ook wordt, hoeveel DLR ook scheelt, het blok wijkt niet. Dat blok wordt gevuld met meer voxels per dataset, meer sequenties per protocol. Dit zagen we ook bij de overgangen naar een hogere veldsterkte. We zien meer in dezelfde tijd. Meer pixels en meer sequenties. Geen Jevons, geen AI-revolutie. De vraag naar gezondheid is nou eenmaal oneindig.

De gewonnen tijd verdwijnt niet door een economische wetmatigheid, maar door iets saaiers: de scanner staat dertig minuten geboekt, daar pompen we informatie in tot het blok vol zit.

Wat we echt willen, is de vraag. Meer patiënten per dag, kortere wachtlijsten, of een rustigere werkdag. Het is een keuze. Maar ook de laborant staat geboekt tussen 7:30 en 16:30. Ook dit tijd zal opgevuld worden. Productiviteitswinst zonder doordacht beleid is gewoon meer werk. Meer werk voor de radioloog.

Tracklist

1. Medial retropharyngeal nodal region sparing radiotherapy in nasopharyngeal carcinoma: five year analysis of open label, non-inferiority, multicentre, randomised phase 3 trial. 🔓

Wang SX et al. — BMJ, maart 2026

Een gerandomiseerde fase 3-studie (n=568) vergelijkt MRLN-sparende radiotherapie met standaardbestraling bij niet-metastatisch nasofarynxcarcinoom. Na 70 maanden mediane follow-up is de 5-jaars lokale recidiefvrije overleving 89,2% versus 90,6%, totale overleving blijft gelijk. Sparend bestralen geeft minder dysfagie (graad ≥1: 22% versus 32%), minder xerostomie, betere slikgerelateerde kwaliteit van leven, en minder atrofie van de faryngeale constrictoren op MRI en videofluoroscopie. De auteurs noemen het een nieuwe standaard van zorg.

→ Dit hangt aan ons rapport. Als de mediale retropharyngeale klieren niet betrokken zijn op de (plannings-) MRI, kan de regio uit het doelvolume. Dat scheelt 10% absoluut dysfagie.

2. Prognostic Impact of Anterior Commissure Involvement on Treatment Failure in Early-Stage Glottic Carcinoma Treated With Definitive Radiotherapy: A Univariate and Multivariate Meta-Analysis. 🔓

De Felice F et al. — Head & Neck, maart 2026

Een meta-analyse over 9 studies en 2527 patiënten met vroeg-stadium glottiscarcinoom. Univariaat is voorste commissuur betrokkenheid (ACI) geassocieerd met meer lokaal recidief (OR 1,61). Na Bayesiaanse multivariate meta-analyse zakt dat naar OR 1,05 tot 1,43, niet meer significant. Alleen T-substadium blijft consistent voorspellend voor lokaal falen. De auteurs concluderen dat ACI geen zelfstandig prognostisch criterium meer is.

→ Wat dit betekent voor het MDO: Blijft de ACI een trigger voor “andere behandelroute”. Het T-substadium is leidend, ACI is een leuke nevenvondst van het kijken. Rapporteer ACI gerust, maar het MDO moet er geen behandelkeuze op bouwen.

3. Oral Cavity Lesion Mimicker: How Prevalent Is the Mylohyoid Boutonnière on MRI? 🔓

Péporté ARJ et al. — AJNR, maart 2026

Een retrospectief MRI-onderzoek bij 294 patiënten naar de prevalentie van de mylohyoid boutonnière, een discontinuïteit in de musculus mylohyoideus. Een knoopsgat. De variant komt voor bij 50,7% van de patiënten, in 45,6% bilateraal. De hernia-inhoud bestaat uit speekselklierweefsel (69,3%), vet (15,9%) en bloedvaten (14,2%). Geen leeftijdseffect, hoge interobserverovereenstemming. De auteurs bevestigen dat het een gewone anatomische variant is die mondholte laesies nabootst.

→ Eén op twee. Tegen de tijd dat je 100 hoofd-hals MRI’s bekijkt, heb je 50 boutonnières gezien. Speekselklier- of vetweefsel dat door de mylohyoideus glipt is geen ranula, geen lipoom, geen lymfadenopathie. Het is een knoopsgat.

Pearl

The role of microflow patterns combined with greyscale ultrasound in enhancing diagnostic validity and reducing unnecessary biopsy rate of thyroid nodules. 🔓

Li W et al. — European Radiology, maart 2026

Superb Microvascular Imaging (SMI) bovenop grijswaardenecho bij 253 schildkliernoduli (136 maligne). Vier microflow-patronen sturen de risicostratificatie bij:

• Krab-klauw of wortelhaar: maligne signaal

• Wiel of vertakt: benigne signaal

De diagnostische validiteit verbetert over meerdere TIRADS-systemen. De onnodige biopsieratio daalt tot 20,3% absoluut, in C-TIRADS van 38% naar 18%.

Microflow-patronen zijn best een interessant nieuwe toevoeging op de echo.

Doe dit morgen

Medial retropharyngeal nodal region sparing radiotherapy in nasopharyngeal carcinoma.

Bij elke nasofarynxcarcinoom-MRI: rapporteer expliciet of de mediale retropharyngeale klierregio vrij of betrokken is. Geen “geen pathologische lymfadenopathie” meer, maar: “mediale retropharyngeale klieren vrij” of “betrokkenheid mediale retropharyngeale regio”.

Deze ene regel in je verslag bepaalt of de radiotherapeut de regio kan sparen, en daarmee 10% absoluut dysfagie kan voorkomen.

Morgen toepasbaar bij de eerstvolgende NPC-staging.

Ook deze maand

Klinisch beleid

• Prognostic Value of Tumor-Informed Circulating Tumor DNA in HPV-Independent Head and Neck Squamous Cell Carcinoma. 🔓 — Cohortstudie (n=40) bij lokaal gevorderd HPV-onafhankelijk HNSCC. Presurgische ctDNA-detectie 97%. MRD-positiviteit binnen 6 weken na behandeling voorspelt slechtere overleving (HR 7,15) en recidief (HR 5,39). Tijdens surveillance detecteert ctDNA recidief mediaan 5 maanden eerder dan beeldvorming. Klein cohort, validatie nodig, maar het signaal is concreet: de surveillance schuift naar het bloed. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg

• Percutaneous hepatic perfusion combined with ipilimumab and nivolumab for metastatic uveal melanoma (CHOPIN).00720-X) — LUMC-trial, fase 2, n=76. PHP met melphalan plus ipilimumab/nivolumab versus PHP alleen bij gemetastaseerd uveaal melanoom. 1-jaars progressievrije overleving 54,7% versus 15,8% (aHR 0,34). Toxiciteit fors: graad 3-4 bij 82% versus 41%, één behandelingsgerelateerd overlijden. The Lancet Oncology

• New-Onset Nonarteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy and Initiators of Semaglutide in US Veterans With Type 2 Diabetes. 🔓 — Cohortstudie bij 102.361 US Veterans met DM2. Semaglutide-starters hadden 2,33 keer meer NAION dan SGLT2-remmer-gebruikers (HR 2,33; 95%-BI 1,54-3,54). Absoluut risico bleef laag (0,29% versus 0,13% over 2,1 jaar). Bij acute visusklachten op GLP-1RA: NAION nadrukkelijk in de differentiaal. JAMA Ophthalmology

Techniek

• Deep learning reconstruction for temporomandibular joint MRI: diagnostic interchangeability, image quality, and scan time reduction. — DL-reconstructie versus conventionele MRI bij 88 TMJ-patiënten. Diagnostisch uitwisselbaar voor discusvorm, -positie en gewrichtseffusie (equivalentie-indices <3%). SNR en CNR significant beter, scantijd 49,2% korter. European Radiology

Uit Neuro-review

De volgende artikelen werden tijdens de neuro-review getagd als relevant voor hoofd-hals.

Cone-Beam CT of the Temporal Bone: Normative Linear Biometry of Inner Ear Structures.

Conte G et al. — AJNR, maart 2026

Categorie: diagnostiek

Een retrospectief onderzoek dat normatieve referentiewaarden vaststelt voor lineaire metingen van binnenoorstructuren op cone-beam CT (CBCT) van het temporale bot, gebaseerd op 319 patiënten van 3 maanden tot 91 jaar. Twee radiologen verrichtten onafhankelijk elf metingen met hoge interobserverovereenstemming. Leeftijd en geslacht hadden geringe invloed op de metingen. De percentielverdelingen voor alle elf structuren ondersteunen detectie van subtiele congenitale afwijkingen, ook bij CT-scans die op het oog normaal lijken.

Klinische relevantie: Voor radiologen die temporale bot-CT beoordelen bij congenitaal gehoorverlies bieden deze CBCT-normwaarden een praktische referentie om subtiele binnenoorafwijkingen kwantitatief te onderbouwen. CBCT is in Nederland minder breed beschikbaar dan conventionele MDCT voor temporale botbeeldvorming, wat de directe toepasbaarheid begrenst. Mooi referentiewerk voor de aficionado.

Precision Diffusion-Weighted Imaging of Head and Neck Squamous Cell Carcinoma. 🔓

Guzmán Pérez-Carrillo GJ et al. — AJNR, maart 2026

Categorie: techniek

Optimalisatie van diffusiegewogen MRI (DWI) voor hoofd-halscarcinoom (HNSCC) met test-retest scans bij 26 patiënten op 3T. Within-subject coëfficiënt van variatie 5,2-5,4%, ICC 0,80-0,83. Een geoptimaliseerd DWI-protocol (QIBA-conform, hoge b-waarde, Zoom-IT) levert reproduceerbare ADC-kwantificatie vergelijkbaar met of beter dan QIBA-profielen voor borst, lever en prostaat. Verdere validatie nodig voor klinische standaard bij tumorrespons en recidief.

Klinische relevantie: Voor afdelingen die DWI inzetten bij hoofd-halstumoren biedt dit concrete reproduceerbaarheidscijfers (RC ~14,4%) waarmee je echte tumorrespons kunt onderscheiden van meetruis. De QIBA-gebaseerde protocoloptimalisatie (hoge b-waarde, Zoom-IT, fantoomkalibratie) is direct toepasbaar bij 3T Siemens-systemen en kan als benchmark dienen.

Reflectievraag: Voldoet jouw DWI-protocol voor hoofd-halstumoren aan de QIBA-aanbevelingen?

Isolated Congenital Middle Ear Malformations: Comparison of Preoperative 0.1-mm Ultra-High-Resolution CT and Conventional High-Resolution CT. 🔓

Guo J et al. — AJNR, maart 2026

Categorie: techniek

Retrospectieve vergelijking van isotrope 0,1 mm ultra-hoge-resolutie CT (U-HRCT) met conventionele HRCT bij geïsoleerde congenitale middenoorafwijkingen, met chirurgische exploratie als gouden standaard. U-HRCT toont significant hogere inter- en intraobserverovereenstemming en betere concordantie met chirurgische bevindingen voor alle 10 beoordeelde structurele afwijkingen. Diagnostische sensitiviteit 100% versus 90,9%. Subtypeclassificatie volgens Teunissen aanzienlijk accurater met U-HRCT.

Klinische relevantie: Voor centra die temporaalbeenchirurgie ondersteunen kan overstap naar U-HRCT de diagnostische precisie verhogen bij het in kaart brengen van de lange tak van de incus, de stapes en het ovale venster. Pediatrische niche, maar wel sterk werk.

Reflectievraag: Biedt jouw huidige CT-protocollering voldoende resolutie voor subtiele congenitale middenoorafwijkingen?

High-Resolution 3T MRI of the Membranous Labyrinth Using Deep Learning Reconstruction. 🔓

Boubaker F et al. — AJNR, maart 2026

Categorie: techniek

Deep learning reconstructie (DLR) bij 3T MRI voor hoge-resolutie beeldvorming van het membraneus labyrint, vergeleken met conventionele 3D heavy T2-gewogen TSE. DLR verbetert de zichtbaarheid van meerdere binnenoorstructuren significant: utriculus en utriculaire macula goed zichtbaar in 95% van de gevallen, terwijl sacculus en semicirculaire kanalen gangen nog moeilijk beoordeelbaar bleven. De auteurs zien DLR als veelbelovende stap in niet-invasieve binnenoorbeeldvorming, met potentieel minder behoefte aan vertraagd gadolinium-gecontrasteerde technieken.

Klinische relevantie: Voor ziekenhuizen met 3T MRI biedt DLR-geassisteerde beeldvorming van het binnenoor een kwaliteitsverbetering zonder langere scantijden, relevant bij vermoedelijke endolymfatische hydrops of vestibulaire disfunctie. Mooi referentiestuk voor HR-anatomie van het labyrint.

Reflectievraag: Zou implementatie van DLR in jouw binnenoorprotocol de meerwaarde van vertraagd gadolinium-MRI bij endolymfatische hydrops kunnen aanvullen of vervangen?

Colofon

182 artikelen gescreend uit geselecteerde tijdschriften. 7 geselecteerd voor deze editie, aangevuld met 6 cross-domain artikelen vanuit de neuro-review. Artikelen beoordeeld met Claude AI (Anthropic). Eindselectie en redactie: Onno Vijlbrief, neuro- en hoofdhalsradioloog.

Een studente technische geneeskunde wandelde bij ons op de afdeling en vroeg wat dat apparaat in de hoek was. Ik zei: dat is een fax. Ze keek me vragend aan. Ik wist een seconde lang niet zeker of ze me in de maling nam. Maar haar blik verraadde geen gevoel voor humor.

Een fax. Een ding dat in elke bank, elke huisartsenpraktijk, elk notariskantoor decennialang het centrale zenuwstelsel van de communicatie vormde. Onlangs is hij bij The Pitt herintroduceerd tijdens een cyberaanval. Hallo ChipSoft. Niemand heeft hem afgeschaft. Niemand heeft een kruistocht gevoerd. Iemand stuurde een keer een bestand per e-mail, en een paar jaar later zei iemand anders: waarom staat dat ding hier eigenlijk nog. De naam al vergeten voordat ik doorhad dat hij verdwenen was.

Ik moest aan mijn eerste coschap denken. De veneuze boog die ik verplicht moest kopen. Het oefenen op miltgrootte uitpercuteren. Vaardigheden en voorwerpen waarvan ik me ineens afvraag of de volgende generatie nog weet waarvoor ze bestonden.

Een collega van mij, radioloog, schreef onlangs iets wat bleef hangen. Het ging over artsen die klagen dat er te makkelijk gescand wordt. Zijn antwoord was onverwacht mild en hard tegelijk:

“Die dokters doen erg hun best met lichamelijk onderzoek: de buik palperen, luisteren naar hart en longen, reflexen slaan. Nog steeds goed bedoeld en hopelijk tegen beter weten in. Maar het is in de huidige tijd nauwelijks meer van waarde.”

Niemand heeft het lichamelijk onderzoek afgeschaft. Beeldvorming werd beter, en op een gegeven moment was palperen niet meer de snelste weg naar een diagnose. De arts die het nog doet is niet incompetent. Het ritueel is ingehaald door iets dat niet voor dat doel is gebouwd.

Subscribe now

Eerder schreef ik al over Project Glasswing van Anthropic. Een nieuw AI-model, Claude Mythos Preview, vindt kwetsbaarheden in software die decennia aan menselijke review heeft overleefd. Het bouwt werkende exploits. Volledig autonoom. Kosten: minder dan tweeduizend dollar. Doorlooptijd: een halve dag. Werk waar de beste security-experts weken over doen. Blijkbaar is er wat op af te dingen. Kunnen andere modellen het ook. Is er misschien toch stiekem menselijk wat bijgestuurd. Zijn er door sommigen toch wat veiligheidsmechanismen uitgezet. Maar toch…

Mythos is niet getraind op cybersecurity. Het is getraind om beter te worden in code, in redeneren, in autonoom werken. De security-problemen zijn een bijvangst.

Een paar maanden geleden testten ze hun toenmalige beste model op dezelfde taak. Het lukte twee keer op honderden pogingen. Nu, met Mythos: 181 keer. Van 2 naar 181. In maanden. En wij lezen dat als “weer een nieuw model, weer iets beter.”

Toen de geldautomaat kwam, was er angst. En er was een advies. De geldautomaat gaat geen medewerkers vervangen. Het gaat mensen vervangen die zich niet aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Dus leerden bankmedewerkers ermee werken. Keurig. De geldautomaat heeft geen bankmedewerkers vervangen.

De iPhone wel. Niet omdat Apple het op bankmedewerkers had gemunt. Mobiel bankieren was een bijvangst van een apparaat dat gebouwd werd om muziek te luisteren. Op een dag was er geen reden meer om naar een filiaal te gaan. Overigens werd de eerste CT-scanner ook gefinancierd met muziekgeld. Hounsfield bouwde hem bij EMI, van de winst van The Beatles. De muziekindustrie en entertainment als motor van disruptie is geen nieuw patroon.

“Leer werken met AI” is de geldautomaat-les. Het mist het punt. En dit punt geldt niet alleen voor radiologen, het geldt niet alleen voor artsen.

De radioloog kijkt naar AI in de radiologie. De jurist volgt AI in de juridische sector. De accountant leest over AI en boekhouding. Ieder bewaakt zijn eigen deur. Ondertussen wordt een model beter in programmeren en rolt daar iets uit dat elk slot opent. Wat sloten overbodig maakt.

Mijn collega schreef: “[Radiologen] zijn al vrij lang de bepalende triage-dokter.” Daar zit wat wij bezitten. Oordeelsvermogen. Context. De vraag achter de vraag. Dat maakt ons bijzonder, toch?

Maar het lichamelijk onderzoek was ook oordeelsvermogen. De handpalpatie van een ervaren chirurg bevatte tientallen jaren ervaring. Inzicht en interactie met de patiënt. Handen die wisten wat ze voelden voordat het hoofd het kon uitleggen (met dank aan mijn haptonoom). En het werd toch ingehaald. Niet door iets beters op hetzelfde vlak, maar door iets uit een heel ander domein dat toevallig hetzelfde probleem oploste.

Over tien jaar loopt er een coassistent de afdeling op. Ze ziet een dokter met iets om haar nek. Een slangetje, twee stukken metaal, een plaatje. Ze vraagt wat het is. De dokter, die tien jaar geleden nog studente technische geneeskunde was, weet het antwoord wel. Alleen is ze niet zeker of zij degene is die nu uitgelachen wordt.

Ergens wordt iets beter in iets wat niks met jou te maken heeft. De auto’s rijden. De lente bloeit. Je gaat naar je werk. Je palpeert een buik. Je reviewt een contract. Slaat de laatste spreadsheet van de dag op. En je denkt al die AI, dat gaat niet om jou.

Maar je bent ook niet het doelwit. Je bent de bijvangst.

Na wat AI-uitstapjes gaan we terug naar de kern. De reden waarom we AI gebruiken. Om zorg te leveren en om betere zorg te kunnen gaan leveren. De headers toeren deze week de paramagnetic rim lesion. Die is overal. Of beter: hij was er al. Ik zag hem niet.
Ik ben er niet van overtuigd dat de SWI adequaat is ingesteld op onze MRI’s voor deze indicatie. Zeker niet als ik naar de plaatjes van de AJNR van deze maand kijk. Ik was met mijn laboranten al begonnen aan de SWI 2.0 in het kader van de PRL en CVS’en. Blijkbaar valt daar nog een hoop aan te tweaken om de toenemende vragen hierover van de neurologen beter te kunnen beantwoorden. Ik denk dat ik aan de slag moet om de PRL beter en mooier inzichtelijk te krijgen. Mochten jullie tips en ideeën hebben voor onze Siemens-scanners, dan hoor ik dat graag!

Vier artikelen deze maand over PRL en MS. Gefilterde fase-beelden tonen 1,7× meer PRL’en dan standaard SWI. En 43% van alle PRL is alleen op fase zichtbaar. Het mooie is dat de data er al zijn. De gefilterde fase wordt standaard berekend als tussenstap in de SWI-reconstructie, alleen stuurt niet iedereen die serie door naar PACS. Het is geen nieuwe sequentie, geen extra scantijd. Het is een vinkje in het protocol. De 2024 McDonald-criteria hebben PRL en central vein sign formeel opgenomen, en dit artikel vertelt je hoe je ze het beste vindt. Actie voor morgen: check of het SWI-protocol de fase-beelden meestuurt, en kijk daar voortaan beter naar.

Het geldt ook dichter bij huis. Bij het samenstellen van deze editie bleek dat ons eigen PubMed-zoekfilter structureel alle MS-artikelen uit RadioGraphics en Radiology miste. “Multiple Sclerosis” zit in de MeSH-hiërarchie niet onder “Brain Diseases” maar onder “Demyelinating Autoimmune Diseases.” Als je niet zoekt op de juiste term, vind je het niet.

Cruyff zei het al: “Je gaat het pas zien als je het doorhebt.” Yogi Berra, vanuit een andere traditie: “You can observe a lot by just watching.” Blijkbaar heeft elke cultuur een eigen sportfilosoof.

En dan het spiegelbeeld en en terugkerend item: Te veel kijken. Blanco CT bij poliklinische oncologiepatiënten levert in 0,96% van de gevallen iets op dat je niet ook op de contrast-CT ziet. Alle vondsten: bloedingen. Bijna duizend scans, tien diagnoses, $1.855–4.122 per vondst. Overdiagnostiek is een terugkerend thema in deze rubriek. Is een opbrengst van 1% een goede indicatie? Scannen we omdat het protocol het zegt en niemand het protocol bevraagt? Of denk je, niet mijn probleem, want ik doe altijd een MRI…

In het kader van “neem je protocollen nog eens door” deze maand ook ACR-ASNR-SNIS-SPR. Een herziene consensusrichtlijn voor MRA van hoofd en hals bij volwassenen en kinderen.
Ook een herziene richtlijn voor CTA hoofd-hals (ACR-ASNR-SPR). Protocol-aanbevelingen, indicaties en kwaliteitsnormen.

Subscribe now

Share

Tracklist

1. The role of brain MR and FDG-PET in the diagnosis of neurodegenerative disease. 🔓 Open Access

Anzai Y et al. — European Radiology, maart 2026

Review over de rol van hersen-MRI en FDG-PET/CT bij neurodegeneratieve diagnostiek. Vier kernaspecten bij MRI-beoordeling: wittestofischemie, normale druk hydrocefalus, locoregionaal atrofiepatroon en microhemorrhagieën/superficiële siderose. Bijzondere aandacht voor de rol van de neuroradioloog bij ARIA-monitoring onder anti-amyloïd therapie — lecanemab en donanemab vragen gerichte beeldvorming. Het artikel wijst ook op LATE (limbic-predominant age-related TDP-43 encephalopathy), een entiteit die Alzheimer kan nabootsen bij hoogbejaarde patiënten en die je als neuroradioloog moet kennen.

→ Anti-amyloïd therapie maakt ARIA-monitoring echt radiologenwerk. Als je niet op vier pijlers let maar alleen op atrofie, mis je de helft. LATE legt uit waarom niet elke hippocampusatrofie bij ouderen Alzheimer is. Ik denk een belangrijk fenomeen omdat het de MRI weghaalt uit het kopje “uitsluiten pathologie” en verplaatst naar een ander belangrijk onderdeel van de radiologie en dat is therapie monitoring.

2. Superior visibility of paramagnetic rim lesions on filtered phase versus SWI.

Lee JD et al. — AJNR, maart 2026

Gefilterde fase-beelden identificeren 1,7× meer paramagnetic rim lesions dan standaard SWI (gepoolde cohort, n=40). 42,6% van alle PRL was uitsluitend op fase-beelden zichtbaar. Belangrijkste reden voor misclassificatie op SWI: nodulair uiterlijk (37,9%) en discontinuïteit van de rand (28,8%). Fase-beelden verdienen de voorkeur voor PRL-evaluatie in de klinische praktijk.

→ Geen nieuwe sequentie, geen extra minuten. Stuur de fase-serie mee naar PACS en je vindt bijna twee keer zoveel PRL’en. 1 vinkje in je protocol en een bijdrage aan het gebruik va de 2024 McDonald-criteria. Ik ga er mee aan de slag. Maar mocht iemand dit probleem van de 3D GRE en de aangepaste FA SWI al getackeld hebben dan hoor ik/wij dat graag!

3. Acute Management of Medium Vessel Occlusion Stroke: New Evidence and a Path Forward.

Diprose WK et al. — Stroke, maart 2026

MeVO-stroke is verantwoordelijk voor 25–40% van alle acute ischemische beroertes. Meerdere recente RCT’s onderzochten endovasculaire trombectomie (EVT) bij MeVO, maar de beschikbare resultaten tonen geen verschil met best medical management, met zelfs een mogelijk schadelijk effect. Post-hoc analyses suggereren dat bepaalde subgroepen wél baat kunnen hebben, en verbeterde technieken kunnen de technische effectiviteit verhogen. Deze review brengt de huidige evidence samen en schetst mogelijke wegen voor toekomstige trials.

→ De trials zeggen: geen bewezen voordeel van EVT bij MeVO. Maar de nuance zit in de subgroepen en in technieken die we nog niet goed genoeg beheersen. Dit verhaal is niet af. En zit grotendeels in het meningenkader. Dit hebben we eerder gezien in de Stroke management literatuur. We volgen het aandachtig.

Pitfall

Characterization of “Perfusion Scotoma” in Acute Ischemic Stroke Following Endovascular Treatment.

Choi JH et al. — AJNR, maart 2026

Perfusion scotoma, het onderschatten van de ischemische kern op CT-perfusie, trad op bij 1 op de 4 patiënten (n=464) na succesvolle EVT. Onafhankelijke voorspellers: mannelijk geslacht, lagere ASPECTS, meer distale occlusielocatie en langere onset-to-CT-tijd (drempel 420 minuten). Patiënten met perfusion scotoma hadden significant slechtere functionele uitkomsten op 90 dagen (gecorrigeerde OR 3,16 voor ordinale mRS).

Als je CTP-kern kleiner lijkt dan verwacht na succesvolle trombectomie: denk aan perfusion scotoma. Eén op vier patiënten. Vooral bij distale occlusies en langere onset-tijd onderschat CTP de werkelijke schade.

Doe dit morgen

Brain CT for Diagnosis of Intracranial Disease in Ambulatory Patients with Cancer: Assessment of the Diagnostic Value of Scanning without Contrast prior to with Contrast. 🔓 Open Access

Watson TA et al. — AJNR, maart 2026

Bij 2717 poliklinische oncologiepatiënten leverde de non-contrast CT hersenen in slechts 0,96% een unieke, klinisch relevante bevinding op die niet op de contrast-CT zichtbaar was. Vrijwel uitsluitend bloedingen. Kosten per extra diagnose: $1.855–4.122.

Check morgen je CT-protocol voor oncologische stagering. Maak je standaard een blanco én een contrast-CT? Overweeg de blanco fase te schrappen. Opbrengst onder de 1%, en de vondsten t.w. bloedingen zijn meestal ook op contrast zichtbaar.

Ook deze maand

Diagnostiek & klinisch beleid

MS en demyelinisatie

• Paramagnetic Rim Lesions and Development of Clinical MS in Radiologically Isolated Syndrome. — Multicenter prospectieve studie (n=79): PRL’s en central vein sign bij radiologisch geïsoleerd syndroom voorspellen conversie naar klinische MS. PRL’s voegen prognostische waarde toe bovenop de conventionele MRI-criteria. JAMA Neurology

• Frequency of AQP4 and MOG Antibodies in Patients With Optic Neuritis Fulfilling Minimal New Multiple Sclerosis MRI Criteria. — Retrospectief multicenter-onderzoek: bij patiënten met acute opticus neuritis die aan de minimale nieuwe MS-criteria voldoen, komen AQP4- en MOG-antistoffen vaker voor dan verwacht. Waarschuwing: de nieuwe criteria zijn sensitiever maar minder specifiek. Neurology

• Pearls & Oy-sters: Using Susceptibility-Based Imaging in Highly Active Late-Onset Multiple Sclerosis. — Casus van een 61-jarige vrouw met laat-onset MS, initieel gemist ondanks uitgebreid onderzoek inclusief biopsie. SWI met PRL-evaluatie gaf uiteindelijk de doorslag. Neurology

Spontane intracraniële hypotensie

• Sacral Dural Tears in Spontaneous Intracranial Hypotension: Imaging Phenotype and Treatment Outcomes in a Multicenter Cohort. — Multicenter cohort (n=54): sacrale durale tranen als oorzaak van SIH, met imaging fenotype en uitkomsten na epiduraal patchen. Volledige klinische verbetering bij het merendeel. AJNR

• Spontaneous Intracranial Hypotension and CSF-Venous Fistulae: from Diagnostic Imaging to Interventional Management. 🔓 Open Access — Uitgebreid review over SIH met focus op CSF-veneuze fistels als ondererkende oorzaak. Van diagnostiek tot interventionele behandeling. Clinical Neuroradiology

• The Diagnostic Burden of Spontaneous Intracranial Hypotension: Imaging Volume and Specialists’ Involvement prior to Diagnosis. — Bij 71 SIH-patiënten: mediaan 4 beeldvormingsonderzoeken en 3 specialistenconsulten vóór de diagnose. De diagnostische route is lang en kostbaar. AJNR

Vasculaire diagnostiek

• Evaluation of Supracardiac Atherosclerosis in Stroke with a Noncontrast Head-Neck-Aortic Vessel Wall MRI. — Nieuw non-contrast vaatwand-MRI-protocol brengt het gehele supracardiale traject in circa 15 minuten in kaart. Proof-of-concept voor one-stop-shop vessel wall imaging bij CVA. Radiology

• CTA-Based Plaque-RADS to Assess Etiologic Role of Nonstenotic Carotid Plaques in Patients With Embolic Stroke of Undetermined Source. — CTA-gebaseerde Plaque-RADS classificatie bij 512 ESUS-patiënten. Niet-stenotische carotisplaques met high-risk features significant geassocieerd met ipsilaterale stroke. Stenosegraad zegt niet alles — kijk naar de wand. Neurology

• Clinical characteristics and medical versus interventional management of carotid artery webs: a systematic review and meta-analysis. — Systematische review (33 studies, 737 patiënten): carotis webs als oorzaak van recidiverende embolische beroerte bij jongere patiënten. Interventionele behandeling lijkt effectief, maar prospectieve trials ontbreken. JNIS

Meer: Management of carotid artery web: a nationwide survey... (JNIS) · MR black-blood thrombus imaging in cerebral vein thrombosis... (Eur Radiol) · Genetic Susceptibility to Adult Cerebral Venous Thrombosis... (Stroke)

Stroke en interventie

• Vasospasm During Endovascular Treatment of Ischemic Stroke: Associated Factors, Impact on Outcomes, and the Effect of Intraarterial Nimodipine. — German Stroke Registry (n=17.985): vasospasme bij EVT als onafhankelijke voorspeller van slechtere uitkomsten. Intra-arterieel nimodipine geassocieerd met betere rekanalisatie. Stroke

• Middle Meningeal Artery Embolization for the Treatment of Chronic Subdural Hematomas-a German Nationwide Multi-center Study On 718 Embolizations. 🔓 Open Access — Duitse multicenterstudie: 718 EMMA-procedures bij 569 patiënten met chronisch subduraal hematoom. Effectief en veilig, met lage recidiefkans. Clinical Neuroradiology

• Nationwide multicenter experience of contrast-induced encephalopathy following neurointervention: clinical course and outcomes. — Australisch multicenter cohort (n=56): contrast-geïnduceerde encefalopathie na neurointerventieprocedures verloopt doorgaans gunstig, met volledige neurologische recovery bij het merendeel. JNIS

Oncologie en lymfoom

• Volumetric Postcontrast T1 Turbo Spin-Echo versus Gradient-Recalled Echo MR sequences for Detecting Brain Metastases: a Systematic Review and Meta-analysis. — Meta-analyse (15 studies, 544 patiënten, 4338 metastasen): 3D T1 TSE-sequenties (SPACE/CUBE) detecteren meer en kleinere hersenmetastasen dan GRE-sequenties (MPRAGE/BRAVO). AJNR

• Decoding MRI Presentation of Primary Central Nervous System Diffuse Large B Cell Lymphoma: A Novel Subgroup Perspective. — Cohort (n=100): vier radiologische subgroepen van primair cerebraal DLBCL, waaronder CSF-oppervlak-predominant en infiltratief. Niet elk PCNSL is een klassieke massa. AJNR

Meer: Primary CNS T-Cell Lymphoma: Histopathologic, Molecular, and Neuroimaging... (Neurology) · Risk Factors for Spinal Cord Compression on MRI in Oncology... (AJNR)

Overig

• Predictive performance of non-contrast CT signs for hematoma expansion. 🔓 Open Access — Cohort (n=685): blend sign, black hole sign en hypodensities als voorspellers voor hematomaexpansie bij ICH. Neuroradiology

• Impact of Basal Ganglia Perivascular Spaces on Ischemic and Hemorrhagic Risks in Patients Taking Antithrombotic Therapies. 🔓 Open Access — Prospectieve studie (n=5.065): verwijde perivasculaire ruimten geassocieerd met verhoogd bloedingsrisico onder antitrombotica. Neurology

• Venous sinus stenting versus ventriculoperitoneal shunting for idiopathic intracranial hypertension. — Retrospectief (n=139): sinusstenting geassocieerd met lagere kosten en minder complicaties dan VPS bij IIH. JNIS

Meer: Congenital Anomalies of the Arteries of the Head and Neck (AJNR) · Imaging in the fast lane: expanding access to MRI (AJNR) · Cerebellar Malformations in Congenital CMV (AJNR) · Mylohyoid Boutonnière on MRI (AJNR) · Iatrogenic Cerebral Amyloid Angiopathy After Cardiac Surgery (Neurology) · Peri-Ictal MRI and Risk of Seizures After Status Epilepticus (Neurology) · Sjögren-associated Limbic Encephalitis on FDG PET (Clin Nucl Med) · IIH Prevalence and Hormonal Contraception (Neurology)

Techniek

• Current State of Artificial Intelligence Adoption and Implementation in Neuroradiology Departments: Insights from a U.S. National Survey. — 81% van de Amerikaanse neuroradiologieafdelingen rapporteert AI-gebruik, voornamelijk voor stroke-triage. Implementatie-uitdagingen: kosten, workflow-integratie en beperkte evidence voor klinische uitkomsten. AJNR

Richtlijnen & consensus

• ACR-ASNR-SNIS-SPR Practice Parameter for the Performance of Magnetic Resonance Angiography (MRA) of the Head and Neck. — Herziene consensusrichtlijn voor MRA van hoofd en hals bij volwassenen en kinderen. Geactualiseerd met contrast-vrije technieken en kwaliteitscriteria. AJNR

• ACR-ASNR-SPR Practice Parameter for the Performance of Computed Tomography Angiography (CTA) of the Head and Neck. — Herziene richtlijn voor CTA hoofd-hals. Protocol-aanbevelingen, indicaties en kwaliteitsnormen. AJNR

Colofon

441 artikelen gescreend uit 22 geselecteerde tijdschriften (periode 1–31 maart 2026). 38 geselecteerd voor deze editie, 3 naar reservoir voor toekomstige edities. Artikelen initieel gefilterd met Claude AI (Anthropic Sonnet 4.6). Thematische analyse, eindselectie en redactie: Onno Vijlbrief, neuroradioloog.

Mijn zoon vertelde me laatst dat de smaak van snoepbananen meer lijkt op een bananenras dat niet meer bestaat dan op de banaan die wij kopen. De Gros Michel was tot de jaren vijftig dé banaan. Elke plantage, wereldwijd gebruikte dezelfde variëteit. Toen een schimmelinfectie toesloeg, was er geen direct alternatief. De hele industrie moest overschakelen op een ander ras. Een monocultuur is efficiënt tot het misgaat.

Afgelopen week haalde ChipSoft het Zorgportaal, HiX Mobile en het Zorgplatform offline. Ransomware waarschijnlijk. Alle sleutels worden vervangen. Herstel duurt weken? ChipSoft levert het EPD aan ruim 70% van de Nederlandse ziekenhuizen. Niet alleen het dossier. Ook de communicatie, het patiëntportaal, de mobiele app, de koppelingen met huisartsen, etc. Alles door dezelfde pijplijn en beheerd door dezelfde partij.

Woensdag kon ik niet meer communiceren met mijn collega’s in het MST en de regio Oost-Nederland. Geen aanvragen, geen patiëntbrieven, geen huisartscorrespondentie. Wederom geen inzicht in onze regionale patiënt.

De beelden? Die kwamen gewoon door. Via TWIIN.

Onder de motorkap

TWIIN is een gefedereerd netwerk van 140 zorginstellingen. O.a. voor beelden. Die worden uitgewisseld zonder dat alles door één leverancier loopt. Het is niet perfect, want ook TWIIN kent kritieke nodes. Maar er is geen enkele partij die je kunt gijzelen om het hele netwerk plat te leggen.

EPD’s zijn het tegenovergestelde. Gesloten software, gesloten infrastructuur en volgens sommigen ook gesloten communicatie. De ACM heeft onderzocht of er in Nederland sprake is van een monopolie. Wat niemand heeft onderzocht: hoe veilig is de ICT infrastructuur eigenlijk?

Ring 0

Op 8 april publiceerde Anthropic Project Glasswing. Claude Mythos Preview, een nieuw AI-model, vindt kwetsbaarheden in software die decennia aan menselijke review heeft overleefd. Een 27 jaar oud lek in OpenBSD; het besturingssysteem dat als bestaansreden heeft dat het veilig is. Open source. Duizenden ogen die meekijken, meekeken. Zestien jaar lang was er blijkbaar een bug in FFmpeg, die geautomatiseerde testtools vijf miljoen keer hadden doorspit zonder het probleem te vangen.

De coalitie die Glasswing mag gebruiken: AWS, Apple, Broadcom, Cisco, CrowdStrike, Google, JPMorgan, Linux Foundation, Microsoft, NVIDIA, Palo Alto Networks. Plus veertig anderen. Dit zijn de bedrijven waarvan code de wereld draait. Onze wereld. Dit is Ring 0.

Maar, geen enkel EPD-bedrijf. Geen enkele zorgorganisatie.

Van 2 naar 181

Een paar maanden geleden testte Anthropic hun beste model op het autonoom vinden en exploiteren van kwetsbaarheden. Het lukte twee keer op honderden pogingen. Met Mythos was dit 181 keer. Van 2 naar 181 in een paar maanden.

Dat getal gaat niet kleiner worden. Mijn mantra is al tijden: de AI die je nu gebruikt is de slechtste AI die je ooit zult gebruiken. Over een jaar is het geen 181. Het is een veelvoud. De modellen worden beter, de doorlooptijd wordt korter, de kosten dalen. Eén run kost nu minder dan tweeduizend dollar.

Z-CERT adviseerde deze week ziekenhuizen om hun VPN los te trekken en het netwerkverkeer te monitoren. Dát is nu onze brandblusser. Wordt dat staand beleid voor de toekomst?

Dezelfde AI die kwetsbaarheden vindt in OpenBSD, kan ze ook zoeken in het EPD. Er is wel een verschil: OpenBSD is open source. Als er een lek wordt gevonden, kan iedereen het fixen, met en zonder AI. De Linux kernel is echt een stuk veiliger dan je ziekenhuissoftware. Niet omdat Linux-developers betere programmeurs zijn, maar omdat iedereen mag meekijken, mocht meekijken en mee heeft gekeken.

Onze huidige EPD’s zijn gesloten. Niemand kijkt mee. Deze Mythos-class modellen gaan straks breder beschikbaar worden. Misschien niet via Glasswing, maar deze ontwikkeling gaat ook zonder Anthropic gewoon door. Het is dus niet de vraag óf er kwetsbaarheden worden gevonden, maar of wij ze als eerste vinden. En hoe organiseren we de zorg als we de volgende keer gegijzeld worden?

Duitsland heeft voor zorgcommunicatie een open standaard voorgeschreven. De TI-Messenger draait op het Matrix-protocol: gefedereerd, end-to-end versleuteld, geen enkele partij bezit het netwerk. 74 miljoen verzekerden. De Franse overheid gebruikt hetzelfde protocol. De Duitse strijdkrachten ook.

Ik ben geen expert in Duitse zorginfrastructuur. Maar ik zie wel een verschil. Tussen de huidige monopolistische zorg infrastructuur met als staand overheidsbeleid “trek de stekker er maar uit en dan gaan we verder denken” en een netwerk dat de potentie heeft om te blijven werken als één partij wordt aangevallen.

En nu

Er zijn dus basale ring 0 systemen, waar we dagelijks op vertrouwen en die draaien op code waar Mythos moeiteloos gaten in schiet. Daarbovenop staat onze zorg infrastructuur. Niet open, niet inzichtelijk, geen onderdeel van Glasswing en blijkbaar al kwetsbaar genoeg zonder Mythos.

Zijn we voorbereid op een toekomst waarin AI moeiteloos onze systemen kraakt? Als ik nu het landschap overzie tijdens de huidige vermoedelijke ransomware aanval, ben ik niet gerust. Monoculturen zijn nu eenmaal kwetsbaar.

Wie bewaakt de code waar de zorg op draait?

Ze willen de dokter vervangen. Niemand vraagt of de vergadering weg kan.

Er is een verschil tussen automatiseren en amputeren. Ik denk dat we dat verschil aan het kwijtraken zijn.

Want er is een vervelende eigenschap van amputeren: het is onomkeerbaar. En het bionisch been dat je ervoor terugkrijgt lijkt nu goedkoop, maar je kunt er straks niet meer zonder lopen. Vraag het aan iedereen die zijn dvd-collectie wegdeed omdat streaming goedkoper was. Mijn drie streamingabonnementen zijn er na het slopen van de tv- en filmindustrie niet bepaald goedkoper geworden.

De CEO van het grootste publieke ziekenhuissysteem in de VS riep vorige week zijn collega-bestuurders op om samen te lobbyen voor regelgeving die radiologen vervangt door AI. Op zijn spreadsheet klopt dat. Radiologen zijn duur, AI is goedkoop, de beelden worden toch wel beoordeeld.

Je kunt je afvragen voor wie hij dit eigenlijk oplost. De patiënt? De premiebetalers? Of de begroting van dit jaar?

Een radioloog uit San Diego verwoordde het eerlijker dan de meeste reacties die ik voorbij zag komen: ziekenhuizen zijn bereid kosten te besparen zelfs als dat patiëntschade betekent, zolang het maar legaal is. De meeste reacties vanuit de beroepsgroep waren defensief. Die van hem was een diagnose. En ik denk dat hij gelijk heeft: dit is geen technologisch probleem. Dit is een bestuurlijk-economisch probleem.

Artsen hebben hier overigens ervaring mee. De invoering van het EPD was ook zo’n spreadsheet-beslissing. Efficiënter, veiliger, beter. Op papier. In de praktijk kregen artsen er een administratieve baan bij, steeg de burnout, en zaten ze ‘s avonds nog verslagen af te maken in plaats van thuis te zijn. Twintig jaar later zijn we daar nog steeds niet van hersteld. En nu staat de volgende efficiencybelofte voor de deur.

Wat er in de praktijk gebeurt

TNO onderzocht dit jaar wat er in de praktijk gebeurt als Nederlandse organisaties AI inzetten om werk efficiënter te maken. Bij een zorgverzekeraar: 20% minder medewerkers in het klantcontact, klantwaardering omhoog. Maar als je het rapport doorleest wordt het ingewikkelder. De makkelijke gesprekken zijn weg. Wat overblijft is het complexe, het emotionele, de hele dag door. Een medewerker zei het mooi: “Mijn rustmomentjes zijn verdwenen.” Bij een juridische dienstverlener bleken junioren niet meer zelf contracten uit te pluizen. Ze controleren nu AI-output. Ze leren hun vak niet meer op de manier waarop hun voorgangers dat deden.

Taak versus rol

En hier zit de denkfout van die CEO. Hij reduceert radiologie tot één taak: beelden beoordelen. Maar een radioloog beoordeelt niet alleen beelden. Die zit in het MDO, adviseert de aanvrager welk onderzoek zinvol is en welk niet, belt de chirurg als iets niet kan wachten, begeleidt de arts in opleiding, en bewaakt de stralingsdosis van een vijfjarige die al vier CT-scans heeft gehad dit jaar. En dan hebben we het nog niet eens over de (interventie) radioloog die met een naald in zijn hand naast de patiënt staat. Een taak automatiseren is niet hetzelfde als een rol of werk vervangen.

Herkenning, of intelligence, kun je uitbesteden aan een algoritme. Oordeelsvermogen, of judgment, (nog?) niet. Vooralsnog bouw je op door jarenlang het vak te doen.

En zelfs die herkenning is wankeler dan het lijkt. Stanford-onderzoekers ontdekten recent dat AI-tools voor thoraxfoto’s medische benchmarktests kunnen halen zonder ooit een echte röntgenfoto te hebben gezien. De modellen construeerden overtuigende verklaringen voor bevindingen op beelden die ze nooit hadden bekeken. De onderzoekers noemen het een “AI mirage”: geen hallucinatie, maar een perfect geloofwaardige nabootsing van een denkproces dat nooit heeft plaatsgevonden. Dat is het fundament waarop die CEO zijn begroting wil bouwen.

De-skilling

In Nature verscheen deze week ook een stuk over wat er gebeurt als professionals langdurig met AI werken. Endoscopisten die gewend raakten aan AI-assistentie bleken zonder die hulp slechter te presteren dan voorheen. Hun detectierates daalden van 28% naar 22%. Je wordt niet automatisch beter van samenwerken met AI. Je kunt er slechter van worden als je niet oplet.

De auteur maakt een onderscheid dat ik niet eerder zo scherp zag. Individuele de-skilling: jij wordt persoonlijk minder goed. En collectieve de-skilling: de hele beroepsgroep verliest langzaam het vermogen om te bepalen wat goed werk eigenlijk is. Dat tweede is precies wat er gebeurt als een CEO radiologie reduceert tot herkenning. De rest van de rol wordt onzichtbaar. En uiteindelijk vergeten.

De keuze

Ik gebruik AI elke dag. Ik gebruik het nu. Het maakt mijn werk beter. Maar dat is iets anders dan mij vervangen.

Ik weet niet precies waar dit heengaat. Niemand weet dat. Maar als bestuurders vaak genoeg zeggen dat AI dokters vervangt, kiezen jonge artsen een ander vak, groeit het tekort, en wordt iedereen afhankelijk van AI. Over tien jaar zegt men dan dat het onvermijdelijk was. Dat was het niet. Het was een keuze.

En misschien is de interessantere vraag niet eens of radiologen vervangen worden, maar waarom we steeds dezelfde vraag stellen. Block, het fintech-bedrijf achter Square en Cash App, publiceerde deze week een stuk over hoe ze hun hele organisatie opnieuw inrichten rond AI. Niet door mensen te vervangen, maar door de coördinatielaag te vervangen. Het middenmanagement, de statusmeetings, de alignment-sessies. De mensen blijven “at the edge”: voor intuïtie, ethische beslissingen, en situaties waar de kosten van een fout existentieel zijn.

Een patiënt in een CT-scanner om 3 uur ‘s nachts is zo’n situatie.

Stel je voor dat je datzelfde denken toepast op een ziekenhuis. Niet minder artsen. Minder vergaderingen, minder administratie, minder coördinatielagen. AI die het rooster optimaliseert, de logistiek regelt, de wachtlijst beheert. En artsen die doen waar ze voor opgeleid zijn: patiënten zien, beslissingen nemen, het vak doorgeven aan de volgende generatie.

Dat is automatiseren. Wat die CEO voorstelt is amputeren. Wie kiest er voor de toekomst, de spreadsheet CEO of wijzelf?

Wat hebben een gorilla, een radioloog en overdiagnostiek met elkaar gemeen?
Daniel Simons, cognitief psycholoog, liet proefpersonen basketbalpasses tellen in een video. Halverwege liep iemand in een gorillapak door het beeld. De ene helft zag het niet. De andere helft had het filmpje al eerder op Youtube gezien.
Inattentional blindness: je mist wat je niet zoekt. Maar wat als je niet doorhebt dat je dingen zoekt die er niet zijn? Overdiagnostiek is een nog vaak onderkend probleem in de geneeskunde. Deze maand bleek dat maar weer eens in een meta studie van Jeong Y et al. — European Radiology, februari 2026.
We zoeken te veel. Een patiënt met duizeligheid krijgt in acute setting een MRI omdat we hopen iets te vinden, of juist uit te sluiten. De opbrengst bij geïsoleerde duizeligheid zonder neurologische uitval blijkt laag. Ook even snel “alleen een DWI’tje”, is niet de oplossing. Maar de scan voelt toch als handelen, als helpen, als iets doen. En niet-scannen voelt als risico.

Dat is de bias die we slecht herkennen bij onszelf: action bias. In onzekerheid voelt iets doen beter dan afwachten, zelfs als afwachten de betere keuze is. We denken dat we diagnostiek bedrijven, maar we managen onze eigen onzekerheid. De aanvraag is er soms niet voor de patiënt, soms is de aanvraag is voor ons. Als radioloog hebben we vaak de wijsheid achteraf. Dit was dus een nutteloze scan. Maar hoe vaak vinden we eigenlijk dat we mogen scannen voor 1 positieve bevinding? Onze maatschappij accepteert meestal geen ‘ziek zijn’ zonder verklaring.

Dat betekent niet dat we nooit moeten scannen. Oraal carcinoma cuniculatum laat zien wat er gebeurt als je wél iets mist. Meer of minder diagnostiek dus? Of leren herkennen wanneer ons brein een verkeerd signaal geeft. Wanneer we scannen uit angst in plaats van uit redenering.

Simons’ gorilla ging over aandacht. Maar ik vraag me soms af. Zit het échte probleem bij de mensen die de gorilla missen, of bij de mensen die zeker weten dat zij hem wél gezien zouden hebben?

Subscribe now

Tracklist

1. Practical guidelines on imaging of retinoblastoma: a 2025 update on behalf of the European Retinoblastoma Imaging Collaboration and the European Retinoblastoma Group. 🔓

Cardoen L et al. — European Radiology, februari 2026

De ERIC/ERG publiceert een geactualiseerde Europese richtlijn voor MRI bij retinoblastoom, afgestemd op de AJCC TNM 8e editie. De richtlijn definieert verplichte MRI-sequenties, bij voorkeur onder algehele anesthesie binnen twee weken na diagnose. Hogere resolutie acquisities maken gedetailleerdere evaluatie van intraoculaire tumoruitbreiding mogelijk. Het doel: standaardisering van beeldvorming en rapportage zodat oogartsen en kinderoncologen behandelbeslissingen baseren op uniforme radiologische informatie.

→ Een richtlijn die je protocol-map verdient. Retinoblastoom is zeldzaam genoeg om het protocol te vergeten.

2. Propensity-matched comparison of microwave ablation and surgical resection for preoperative T1N0M0 papillary thyroid carcinoma: 5-year follow-up. 🔓

Fei YL et al. — European Radiology, februari 2026

Eerste studie met 5-jaar follow-up die microwave ablatie (MWA) vergelijkt met chirurgische resectie bij T1N0M0 papillair schildkliercarcinoom (n=792, propensity-matched, mediane follow-up 69 maanden). Disease-free survival verschilt niet significant tussen beide groepen. Recidiefvrije overleving ligt lager bij MWA dan bij totale thyroïdectomie, maar is vergelijkbaar met lobectomie. MWA geeft minder complicaties: permanente heesheid trad uitsluitend op in de chirurgiegroep.

→ Vijf jaar data voor een vraag die in het MDO terugkomt: moet dit onder het mes? Bij T1N0M0 PTC is MWA nu een serieus alternatief met vergelijkbare oncologische uitkomsten en minder schade. Op naar het MDO!

3. Temporal bone dual-layer detector dual-energy computed tomography for identifying cholesteatoma. 🔓

Fan X et al. — European Radiology, februari 2026

Dual-layer detector dual-energy CT voegt kwantitatieve parameters toe aan de diagnostiek van cholesteatoom in het temporale bot. Een scoresysteem gebaseerd op effectief atoomnummer (Zeff ≤ 7,12) gecombineerd met scutumdestructie bereikt een AUC van 0,868, significant beter dan elke parameter afzonderlijk. Voor ziekenhuizen met dual-energy CT-apparatuur (zoals de Philips IQon) direct toepasbaar zonder extra scanprotocol of stralingsdosis.

→ Niche maar vernieuwend. Cholesteatoom versus niet-cholesteatoom is een klassieke twijfelaar op HR-CT. Een Zeff-waarde voegt een objectief getal toe aan een subjectieve beoordeling. Aan de andere kant. Als ik scutum destructie zie, moet ik wel van heel goede huize komen om de diagnose cholesteatoom te verwerpen.

Pitfall

Oral Carcinoma Cuniculatum: A Rare, Clinically Challenging Entity — A Case Report and Updated Systematic Review.

Huang PJ et al. — Head & Neck, februari 2026

Oraal carcinoma cuniculatum (OCC) is een zeldzame, goed gedifferentieerde variant van het orale plaveiselcelcarcinoom. Het probleem: klinisch en op beeldvorming imponert het als een benigne laesie, waardoor de diagnose vertraagd wordt. Deze systematische review (115 patiënten, 46 studies) toont lage nodale metastasering (9,0%) en overwegend locoregionaal recidief (15,8%). Electieve halsklierdissectie bij klinisch N0-patiënten is mogelijk niet routinematig nodig.

Onthoud: een goed gedifferentieerde orale laesie die “te mooi” oogt voor maligniteit, is het soms juist wel.

Doe dit morgen

Diagnostic yield of MRI in adult patients with dizziness or vertigo at the emergency department: a systematic review and meta-analysis. 🔓

Jeong Y et al. — European Radiology, februari 2026

Systematische review en meta-analyse (17 studies, ~43.000 patiënten). De diagnostische opbrengst van MRI bij duizeligheid op de SEH is 13,1%. Bij geïsoleerde duizeligheid zonder neurologische uitval zakt dat naar 5,7%. DWI-only protocollen hebben een nog lagere opbrengst (4,3% vs. 13,6% bij volledig protocol).

Morgen: denk twee keer na voor je MRI aanvraagt bij geïsoleerde duizeligheid op de SEH. Geen neurologische uitval? De kans op een relevante bevinding is 1 op 20. En als je toch scant: geen DWI-only, maar volledig protocol.

Ook deze maand

Klinisch beleid

• Head and Neck Cancer: A Review. — Breed JAMA-overzicht van hoofd-halskanker: epidemiologie, HPV-relatie (60-70% van orofarynxcarcinomen), stadiëring en behandelprincipes inclusief pembrolizumab bij recidief. Goed als referentiekader voor het MDO. JAMA

• Longitudinal Patterns of Radiation-Associated Dysphagia in Patients With Head and Neck Cancer: A Systematic Review. 🔓 — Dysfagie piekt 3 maanden na radiotherapie (aspiratie 28,4%, sondevoeding 44,5%) en verbetert richting 24 maanden, maar blijft bij een substantieel deel klinisch significant. Concrete referentiewaarden voor timing van slikdiagnostiek. Head & Neck

Diagnostiek

• A Novel Staging Model for Uveal Melanoma: Combining Tumor Volume, Clinical Factors, and Genetic Alterations in a Danish Cohort. — Deens cohort (n=3696) plaatst tumorvolume centraal bij uveaal melanoom: T0-tumoren (<12 mm³) geven 0% mortaliteit, oplopend tot 63% bij T5 na 20 jaar. Volumemeting op MRI en echo krijgt hiermee een expliciete prognostische rol. Ophthalmology

• Electrocochleography for Monitoring Hearing Preservation During Cochlear Implantation. 🔓 — Geautomatiseerde intraoperatieve ECoG voorspelt gehoorverlies tijdens CI-insertie (aOR ~53 bij aanhoudende amplitude-daling). Stap richting real-time feedback voor de operateur om traumatische insertie te minimaliseren. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg

Colofon

64 artikelen gescreend uit geselecteerde hoofdhals en algemene tijdschriften. 9 geselecteerd voor deze editie. Artikelen beoordeeld met Claude AI (Anthropic). Eindselectie en redactie: Onno Vijlbrief, neuro- en hoofdhals radioloog.

De primaire schade van alcohol is langzaam en stil. Geen dramatische presentatie op de SEH. Een brein dat beetje bij beetje krimpt. Wernicke-encephalopathie als je pech hebt, cerebellaire degeneratie als het lang genoeg duurt, Marchiafava-Bignami voor de Chianti fijnproevers. We rapporteren de val, niet het verval.

En dan zijn er de andere middelen. Cocaïne die vasospasmen veroorzaakt en een 35-jarige een ACM-infarct oplevert. Heroïne die leukoencephalopathie geeft na “chasing the dragon.” Lachgas, een feestdrug, die je ruggenmerg aantast alsof je een vitamine B12-deficiëntie van jaren hebt, maar dan in weken. Die laatste zien we helaas steeds vaker. Slagroom spuiten voor gevorderden.

Wat we ook niet moeten vergeten: intraveneus gebruik en langdurig alcohol gebruik opent de deur naar alles wat opportunistisch is. Endocarditis met septische embolieën, mycotische aneurysmata, hersenabcessen. Soms is de infectieuze complicatie het eerste wat we zien, en moet je van daaruit teruglopen. Ieder van jullie heeft wel een een cirrhotische lever vastgesteld aan het T1 signaal van de basale kernen.

Voor deze maand heb ik weer een uitgebreide lijst. Ook wat klinische dingetjes in de nieuwsbrief gezet en ik heb mijn best gedaan om met wat artwork aan de slag te gaan.

Ik merk dat ik tegen twee dingen aanloop. Hoe ga ik om me de neurovasculaire en neurointerventie en moet ik niet toch iets met Spine doen. Of laten we dat bij onze collega’s? Laat me maar weten!

Tracklist

1. Secondary Prevention after Ischemic Stroke.

Furie KL et al. — The New England journal of medicine, februari 2026

Dit NEJM-overzicht bespreekt secundaire preventie na ischemisch herseninfarct. De kern: leefstijlinterventies, antihypertensiva, statines en antitrombotica zo vroeg mogelijk starten na het incident, afgestemd op het onderliggende mechanisme. Langdurige monitoring van risicofactoren en medicatietrouw reduceert het recidiefrisico. Super interessant. Na dit artikel hoop ik dat je het beter weet dan de neurologen. Toch een beetje de raison d’être van mijn werkdag.

2. Neuroimaging Patterns of Recreational Drug Use in the Emergency Setting.

DeFreitas MR et al. — Radiographics, februari 2026

Overzicht van neuroimaging-patronen bij recreatief drugsgebruik op de SEH. Behandelde middelen: alcohol, cannabinoïden, opiaten, benzodiazepinen, amfetaminen, cocaïne en inhalantia. De bevindingen worden onderverdeeld in cerebrovasculaire complicaties, toxische en metabole aandoeningen (waaronder alcoholgerelateerde complicaties, opiaat-toxidroom en leukoencephalopathieën) en infectieuze complicaties bij intraveneus drugsgebruik. Wie deze patronen herkent, stuurt de behandeling sneller bij. Het is super interessant, de plaatjes zijn leuk en voor de mensen die bij de RSNA lid zijn kan je er een CME-nascholingspunt voor krijgen.

3. Herpes zoster vaccination and incident dementia in Canada: an analysis of natural experiments.00455-7) 🟢 Open Access

Pomirchy M et al. — The Lancet. Neurology, februari 2026

Ik blijf dit briljant vinden. Recent was er natuurlijk ook al een publicatie over de coronavaccinatie bij longtumoren, maar ook dit zie ik met enige regelmaat voorbijkomen en wilde ik jullie niet onthouden.
Canadese studie die via twee onafhankelijke natuurlijke experimenten onderzocht of vaccinatie tegen herpes zoster de kans op dementie vermindert bij 70-plussers. Patiënten die net voor de geboortedatumdrempel vielen en daardoor wél in aanmerking kwamen voor het vaccin hadden over 5,5 jaar follow-up een 2,0 procentpunt lagere kans op een nieuwe dementiadiagnose. Vergelijking van Canadese provincies met en zonder vaccinatieprogramma bevestigde het beschermend effect. De data wijzen richting een causaal verband tussen herpes zoster-vaccinatie en preventie of vertraging van dementie. Waar heeft dit mee te maken? Komt het door de afweer tegen het herpesvirus of komt het door de immuunstimulerende middelen die bij dit type vaccinaties worden toegepast? Ik hoor graag jullie gedachtes.

Subscribe now

Ook deze maand

Diagnostiek & klinisch beleid

• Neuroimaging features of cerebral air embolism: a matched case-control study.— Retrospectieve case-controlstudie naar MRI-kenmerken van cerebraal luchtembolisme (n=14) vergeleken met 28 patiënten met cardioembolisch herseninfarct bij atriumfibrilleren. AJNR

• A Novel Approach to the Diagnosis of Idiopathic Intracranial Hypertension: Non-Invasive Assessment Using MRI-Based CSF Flow Rigidity Index and Conventional MRI-Derived IIH-MR Score. — Prospectief onderzoek (n=61) naar een gecombineerd niet-invasief MRI-model voor IIH, bestaande uit een nieuwe MRI-Rigidity Index op basis van fase-contrast liquorstroombeeldvorming en een conventionele IIH-MR Score (6 structurele parameters, range 0–10). AJNR

• Increased Prevalence of Nitrous Oxide-Induced Subacute Combined Degeneration of the Spinal Cord: Clinical and Imaging Findings. — Retrospectieve case series uit Ierland over de toename van lachgas-geïnduceerde subacute gecombineerde degeneratie van het ruggenmerg in de post-COVID-periode. AJNR

• Small Intracerebral Hemorrhage: Baseline CT Edema-to-Hematoma Ratio as an Independent Predictor of Early Expansion. — Retrospectief onderzoek (n=219): de edema-to-hematoma ratio (EHR) op baseline non-contrast CT voorspelt vroege hematomexpansie bij kleine intracerebrale bloedingen (volume <30 mL). AJNR

• Agreement across different measurements for internal carotid artery stenosis in patients with TIA or stroke in the CONVINCE trial. 🟢 Open Access — Vergelijking van de klassieke NASCET-methode voor ICA-stenosemeting met drie semi-geautomatiseerde alternatieven op CTA bij 519 patiënten uit de CONVINCE-trial. European Radiology

• Predictive Factors for Traumatic Intraparenchymal Hemorrhage Expansion and Its Clinical Outcomes. — Bij 239 patiënten met traumatisch intraparenchymaal hematoom: welke factoren zijn geassocieerd met hematomexpansie en klinische uitkomst? AJNR

• Spinal Metastasis Reporting: Evidence Based Recommendation on behalf of the American Society of Spine Radiology Education and Standards Committee. — Evidence-based aanbevelingen van de ASSR voor gestructureerde rapportage van wervelkolommetastasen op MRI. AJNR

• The Impact of Different CT Perfusion Software on Patient Stratification Strategies in Ischemic Stroke. — Retrospectieve vergelijking (n=109) van twee commerciële CT-perfusiesoftwarepakketten (Viz.ai en RAPID) bij ischemisch CVA. AJNR

• Reperfusion grade and clinical outcome following medium vessel occlusion thrombectomy in the ESCAPE-MeVO trial. — Post-hoc analyse van de ESCAPE-MeVO trial: patiënten met een medium vessel occlusion die na EVT near-complete of complete reperfusie (meTICI 2c-3) bereikten vs. standaardzorg. JNIS

• Door-in-door-out times and outcomes in patients with acute ischaemic stroke transferred for endovascular therapy in the USA: a retrospective cohort study.00478-8) — Grote retrospectieve cohortstudie naar door-in-door-out tijden en uitkomsten bij patiënten die voor EVT worden doorverwezen. The Lancet Neurology

• Endovascular vs Medical Treatment of Basilar Artery Occlusion: 3-Year Outcomes of the ATTENTION Randomized Clinical Trial. — De ATTENTION-trial: 3-jaars follow-up (n=340) van EVT versus optimale medicamenteuze behandeling bij acute basilarisocclusie. JAMA Neurology

• Performance of the 2024 McDonald Criteria in Patients Under Evaluation for Suspected Multiple Sclerosis. 🟢 Open Access — Retrospectieve validatie (n=274) van de nieuwe 2024 McDonald-criteria vs. de 2017-criteria bij verdenking MS. Neurology

• The Role of Amyloid-β and Tau PET in the New Era of Alzheimer Disease Therapies. — Review over de rol van amyloïd-β en tau-PET bij diagnostiek en behandeling van Alzheimer in het tijdperk van anti-amyloïdtherapieën (lecanemab, donanemab). JNM

• Coronal Clival Cleft: Estimated Prevalence and Clinical Associations in a Pediatric Cohort. — Retrospectief cohortonderzoek naar prevalentie en klinische associaties van de coronale clivuskloof bij kinderen. AJNR

• A Systematic Approach to the Evaluation of Lumbosacral Plexus MRI: Indications, Protocol, Anatomy, and Pathology. — Pictorial review met een gestructureerde aanpak voor MRI van de lumbosacrale plexus: indicaties, protocollen, normale anatomie en pathologie. AJNR

• Dilated emissary veins in patients with pulsatile tinnitus: Culprit or bystander?🟢 Open Access — Case-controlstudie naar prevalentie en kenmerken van emissaire venen bij pulsatiel tinnitus vs. gematchte controles. Neuroradiology

• Radiogenomics of congenital brain malformations: Linking embryology, genetics, and imaging. 🟢 Open Access — Narratief review dat embryologie, genetica en neuroimaging integreert in een radiogenomisch raamwerk voor congenitale hersenmalformaties. Neuroradiology

• Brain lesions in pediatric abusive head trauma: prevalence, pathophysiology, patterns, and a classification system. 🟢 Open Access — Retrospectieve multicenterstudie (n=61) met analyse van craniale CT en MRI bij medicolegal gedocumenteerd shaken baby syndrome over tien jaar. European Radiology

• Incidence and Survival Rates of Frontotemporal Lobar Degeneration: Population-Based Registry Study. 🟢 Open Access — Populatiegebaseerde registerstudie uit Zuidwest-Duitsland (n=515) naar incidentie en overleving van FTLD over 2015–2022. Neurology

• Facet Joint Imaging and Image-Guided Interventions from the American College of Radiology Commission on Neuroradiology. — Overzicht van beeldvorming en beeldgeleide interventies bij facetgewrichtspijn. AJNR

• ACR-ACNM-ASNR-SNMMI Practice Parameter for the Performance of Brain PET/CT Imaging in Dementia. — Herziene richtlijn van ACR/ACNM/ASNR/SNMMI voor PET/CT-hersenonderzoek bij dementie. AJNR

• Use of CTA in Strangulation Evaluation. — Retrospectief onderzoek naar de diagnostische opbrengst van CTA bij 138 patiënten met wurging op een level II traumacentrum. AJNR

• Definitive embolization of meningiomas: a 20-year updated systematic review.— Systematische review van standalone embolisatie als definitieve behandeling voor intracraniale meningeomen (12 studies, 30 patiënten, 20 jaar). JNIS

• Identifying Missed Diagnostic Opportunities in Maternal Stroke. — Retrospectieve multicenter studie naar gemiste diagnostische kansen bij zwangerschapsgerelateerde beroertes in vijf comprehensive stroke centers (2012–2021). Stroke

• Incidence and Mortality of Chronic Subdural Hematomas: A Population-Based Study. 🟢 Open Access — Eerste populatiegebaseerde studie uit de VS naar incidentie en mortaliteit van chronisch subduraal hematoom op nationale schaal. Stroke

• Quality of Evidence in European Stroke Organisation and American Heart Association Stroke Guidelines. — Analyse van de kwaliteit van bewijs achter aanbevelingen in beroerterichtlijnen van AHA/ASA (1995–2025) en ESO (2014–2025). Stroke

• ACR-ASNR-SPR Practice Parameter for the Performance of Computed Tomography (CT) of the Head. — Herziene praktijkrichtlijn van ACR/ASNR/SPR voor CT van het hoofd. AJNR

• Medical Errors and Complications in Neurointervention: Under-reported and Under-estimated? A systematic review. — Systematische review (174 studies) naar medische fouten en complicaties in neuro-interventie. AJNR

• Opportunistic Assessment of Dental Pathologies in Cervical Computed Tomography Angiography: A Proof of Concept Study. 🟢 Open Access — Proof-of-concept: kan cervicale CTA tandheelkundige pathologieën detecteren, vergeleken met het OPG als goudstandaard? Clinical Neuroradiology

• International Multidisciplinary Consensus Group for Malignant Spinal Cord Compression: recommendations for definitions, reporting items, and study endpoints for clinical trials and audits.00602-3) — Internationale Delphi-consensus over definities, rapportage-items en studie-eindpunten voor maligne ruggenmergcompressie. The Lancet Oncology

• Detection rate of FDG-PET/CT for occult cancer in patients with cryptogenic ischemic stroke. 🟢 Open Access — Prospectief onderzoek (n=140) naar de detectiewaarde van whole-body FDG-PET/CT voor occulte maligniteit bij cryptogeen herseninfarct. EJNMMI

Onderwijs

• American Society of Neuroradiology Consensus Statement: Integrating Neuro-PET Interpretation into Neuroradiology Training and Practice. — ASNR-consensus over een gestructureerd kader voor integratie van neuro-PET-interpretatie in de neuroradiologische opleiding en praktijk. AJNR

Techniek

• Future Is Ven(o)us: A 5-Year Narrative Update on the Venous Route for Therapeutics in Neurointervention. — Vijfjarig overzicht van de ontwikkeling van transveneuze technieken binnen neuro-interventieradiologie. AJNR

• Head-to-Head Comparison of 2 Artificial Intelligence Computer-Aided Triage Solutions for Detecting Intracranial Hemorrhage on Noncontrast Head CT. — Retrospectieve vergelijking van twee commerciële AI-triagesystemen (Aidoc en Viz.ai) voor detectie van intracraniële bloeding op non-contrast CT. AJNR

• A Deep Learning Model to Detect Acute MCA Occlusion on High-Resolution Noncontrast Head CT. — Deep learning-model voor detectie van acute MCA-occlusie op high-resolution non-contrast CT, zonder CTA. AJNR

• The ‘Slingshot’ technique: balloon-guide assisted tracking of distal systems past tortuosity and ledges in thrombectomy. — Nieuwe techniek waarbij een proximale balloon guide catheter wordt opgeblazen om distale kathetersystemen voorbij tortueuze trajecten te manoeuvreren tijdens mechanische trombectomie. JNIS

• Contrast Enhanced T2-Weighted STIR Imaging of Pituitary Adenomas. — Technisch rapport over een post-contrast T2-gewogen STIR-sequentie voor betere visualisatie van hypofyse-adenomen. AJNR
  
  

  Thanks for reading! Subscribe for free to receive new posts and support my work.

Op de SEH draait de hoofd-halsradiologie niet om de subspecialist. Het draait om de collega die om half vier een aanvraag beoordeelt, de laborant die het protocol kiest, de SEH-arts die beslist of die CT nu moet. Bij elk van die schakels kan een goede richtlijn stranden. Niet omdat mensen het niet willen weten, maar omdat niemand het gedeeld heeft.

Ik merk dat ik vaker denk in kennisverspreiding dan kennisvergaring. Een artikel lezen is makkelijk. Zorgen dat je laborant en AIOS weten wanneer er contrast bij moet bij een mogelijke orbitale complicatie van sinusitis, dan wordt een richtlijn relevant.

Verder deze maand: twee AI-artikelen over extranodale extensie, een negatieve NEJM-trial over trombolyse bij a. retinalis occlusie, en een MD Anderson-serie over retropharyngeale kliermetastasen bij schildklierkanker. Die laatste deed mij afvragen: check ik dat eigenlijk standaard?

Tracklist

1. Pretreatment CT Identification of Extranodal Extension in Laryngeal and Hypopharyngeal Cancers Using Deep Learning.

Shen N et al. — Radiology, januari 2026

DeepENE is een deep learning-tool voor detectie van extranodale extensie (ENE) op preoperatieve CT bij larynx- en hypofarynxcarcinoom. Het model is getraind en extern gevalideerd op 1954 pathologisch bevestigde lymfeklieren bij 289 patiënten. AUC-waarden van 0,87–0,96 in externe cohorten, en het overtrof vijf gecertificeerde hoofd-hals specialisten significant — met name bij vroeg-stadium ENE (AUC 0,87 vs. gemiddeld 0,66; p < 0,001). Ook generaliseerbaar naar orale plaveiselcelcarcinomen.

→ Twee AI-artikelen over ENE-detectie in één maand. De prestatie bij vroeg-stadium ENE is opvallend: precies daar waar ik het moeilijk heb, scoort het model het beste.

2. ESR Essentials: acute infections of the head and neck-practice recommendations by the European Society of Head and Neck Radiology. 🟢 Open Access

Hirvonen J et al. — European radiology, januari 2026

Praktijkaanbevelingen van de European Society of Head and Neck Radiology voor beeldvorming bij acute hoofd-halsinfecties. Kernboodschap: bij ongecompliceerde rhinosinusitis, otomastoiditis en beperkte weke delen-infecties is spoedeisende beeldvorming niet geïndiceerd. Alarmsymptomen, zoals een zwelling in het aangezicht, ernstige pijn, neurologische uitval, oogklachten, vragen om spoed-CT met contrast. MRI heeft aanvullende waarde bij orbitale, schedelbasis- en intracraniële complicaties. Expliciet aandacht voor veneuze trombose, intracraniële uitbreiding en mediastinale betrokkenheid.

→ Open access, helder geschreven, en bruikbaar als naslagwerk voor het hele team. Zie ook de Pearl hieronder.

3. A Randomized Trial of Tenecteplase in Acute Central Retinal Artery Occlusion.

Ryan SJ et al. — The New England journal of medicine, januari 2026

De TenCRAOS-trial onderzocht of intraveneus tenecteplase (0,25 mg/kg) binnen 4,5 uur na acute centrale a. retinalis occlusie (CRAO) beter visueel herstel geeft dan aspirine. Dat bleek niet het geval: 20% vs. 24% herstel na 30 dagen (risicoverschil -3,7%; p=0,69). In de tenecteplase-groep trad één fatale intracraniële bloeding op. De onderzoekers staakten de studie vroegtijdig wegens veiligheidszorgen, na inclusie van 78 van de geplande patiënten.

→ Een negatieve trial die duidelijkheid schept. Trombolyse bij CRAO levert geen winst op en brengt risico’s met zich mee. Aspirine blijft de standaard.

Pearl

Wanneer wél en niet spoed-beeldvorming bij acute hoofd-halsinfecties

Uit het ESR Essentials-artikel (tracklist #2) de concrete decision rules:

Geen spoedeisende beeldvorming bij:

• Ongecompliceerde acute rhinosinusitis

• Ongecompliceerde otomastoiditis

• Beperkte weke delen-infecties (tonsillair, odontogeen)

Wél spoed-CT met contrast bij alarmsymptomen:

• Aangezichtszwelling

• Ernstige pijn

• Neurologische uitval

• Oogklachten (orbitale complicatie)

Aanvullend MRI bij:

• Orbitale complicaties

• Schedelbasisuitbreiding

• Intracraniële complicaties

Let expliciet op: veneuze trombose, intracraniële uitbreiding, mediastinale betrokkenheid.

Infographic gebaseerd op: Hirvonen J et al. ESR Essentials: acute infections of the head and neck — practice recommendations by the European Society of Head and Neck Radiology. Eur Radiol. 2026. DOI: 10.1007/s00330-025-11818-4. Open Access (CC BY).

Doe dit morgen

Check de retropharyngeale ruimte bij schildklierstaging

De MD Anderson-serie (Fournier et al., Head & Neck 🟢 Open Access) beschrijft 167 patiënten met retropharyngeale lymfekliermetastasen (RPLN) bij schildklierkanker. Zeldzaam, maar klinisch relevant: laesies ≥1 cm worden doorgaans chirurgisch verwijderd, en de groeisnelheid is langzaam (mediaan 3% per jaar).

De concrete actie: neem bij je volgende schildkliercarcinoom-staging de retropharyngeale ruimte bewust mee in je beoordeling. Het kost je tien seconden extra scrollen en je mist geen verrassing bij follow-up.

Voor de fijnproevers: Dit zijn de klieren van Rouvière.

Ook deze maand

Diagnostiek & klinisch beleid

• Diagnostic performance of dual-layer spectral detector CT in differentiating middle ear cholesteatoma from chronic suppurative otitis media. 🟢 Open Access— Prospectieve studie naar dual-layer spectrale detector-CT (DLCT) voor het onderscheiden van middenoor-cholesteatoom van chronische otitis media bij 66 patiënten. European radiology

• FAPI PET in the Diagnosis and Management of Inflammatory Diseases: Clinical Value and Future Perspectives. — Overzicht van FAPI PET/CT en PET/MR bij inflammatoire aandoeningen, waaronder thyreoïdgerelateerde stoornissen, IgG4-gerelateerde ziekte en vasculitis. Clinical nuclear medicine

• A Compilation of Orbital and Ocular Adnexal Lymphomas on 18 F-FDG PET/CT.— Compilatie van orbitale en oculaire adnexale lymfomen op 18F-FDG PET/CT. Clinical nuclear medicine

• Transarterial embolization outperforms radiofrequency ablation for thyroid goiters exceeding 100 mL: a study on efficacy and safety. 🟢 Open Access — Multicenterstudie die transarteriële embolisatie (TAE) vergeleek met radiofrequentie-ablatie (RFA) bij 70 patiënten met grote benigne schildkliernoduli. TAE presteerde beter bij volume >100 mL. European radiology

• Neuro-ophthalmology Consultations in an Academic Medical Center with an Emergency Department Equipped with Nonmydriatic Fundus Imaging. — Non-mydriatische fundusfotografie op de SEH verandert het consultpatroon voor neuro-oftalmologie: minder onnodige verwijzingen, snellere triage. Ophthalmology

• Subretinal Photovoltaic Implant to Restore Vision in Geographic Atrophy Due to AMD. 🟢 Open Access — Het PRIMA-systeem — een subretinaal fotonisch implantaat met speciale bril — herstelde functioneel zicht bij 38 patiënten met ernstige geografische atrofie door AMD. The New England journal of medicine

• Nivolumab added to cisplatin and radiotherapy versus cisplatin and radiotherapy alone after surgery for people with squamous cell carcinoma of the head and neck at a high risk of relapse (GORTEC 2018-01 NIVOPOST-OP): a randomised, open-label, phase 3 trial.01850-1) — NIVOPOST-OP: toevoeging van nivolumab aan postoperatieve chemoradiotherapie bij hoog-risico hoofd-halscarcinoom. Lancet

• International consensus recommendations and alignment of terminology for the histopathological diagnosis of extranodal extension in head and neck squamous cell carcinoma: an HN-CLEAR initiative.00535-2) — Internationale consensus over terminologie voor histopathologische diagnose van extranodale extensie bij hoofd-hals plaveiselcelcarcinoom. Relevant naast de twee imaging-ENE artikelen. Lancet Oncology

Techniek

• Artificial Intelligence Model for Imaging-Based Extranodal Extension Detection and Outcome Prediction in Human Papillomavirus-Positive Oropharyngeal Cancer. 🟢 Open Access — AI-pipeline voor automatische lymfeknoopsegmentatie en iENE-detectie op CT bij HPV-positief orofarynxcarcinoom (n=397). Tweede ENE-AI paper deze maand. JAMA Otolaryngology

Uit Neuro-review

De volgende artikelen zijn gesignaleerd tijdens de neuro-review als relevant voor hoofd-hals:

Diagnostic performance of multiparametric imaging markers in differentiating local recurrence from post-treatment change in head and neck cancer surveillance.

Chang S, Lee JY, Ahn KJ — Neuroradiology, 2026-01-17

Categorie: diagnostiek

ADC, SUVmax en tumor blood volume (TBV) vergeleken voor het onderscheiden van recidief van postbehandelingsveranderingen bij 75 hoofd-halskankerlaesies. ADCmean had de beste diagnostische prestatie (AUC 0,94). De combinatie van ADC en SUVmax bereikte een AUC van 0,99. TBV bood aanvullende waarde bij artefactgedegradeerde ADC-maps.

Klinische relevantie: ADC en FDG-PET zijn betrouwbare tools voor het onderscheiden van recidief bij hoofd-halskanker; direct toepasbaar in de klinische follow-up.

Reflectievraag: Hoe integreert u multiparametrische beeldvorming (ADC, PET, perfusie) in de surveillance van behandelde hoofd-halstumoren?

Why 2D Matters: Comparative Evaluation of 2D and 3D T1-Weighted Imaging of the Skull Base and Neck.

Juliano AF, Huey N, Romo LV et al. — AJNR, 2026-01-05

Categorie: techniek

2D en 3D T1-gewogen beeldvorming vergeleken voor schedelbasis en hals bij 21 patiënten. 2D TSE was significant superieur voor vetvisualisatie, tumorrandaflijning, parotisarchitectuur en spierdelineatie. 3D had minder pulsatieartefacten maar meer susceptibiliteitsartefacten. Multiplanaire reformatie van 3D voegde geen diagnostische waarde toe.

Klinische relevantie: Bij schedelbasis- en halsbeeldvorming blijft 2D T1 TSE superieur aan 3D alternatieven voor weefselcontrast, ondanks de voordelen van dunne coupes bij 3D. Relevant voor MRI-protocolontwerp.

Reflectievraag: Hoe weegt u de voordelen van 3D acquisitie (dunne coupes, reformatie) af tegen het superieure weefselcontrast van 2D T1 TSE bij schedelbasis- en halsbeeldvorming?

Optimized 3D-ZOOMit real IR combined with T2-preparation improves perilymphatic enhancement and endolymphatic hydrops detection.

Li J, Chen S, Yue G et al. — Neuroradiology, 2026-01

Categorie: techniek

Prospectieve studie bij 53 Ménière-patiënten: een geoptimaliseerde 3D-real IR-sequentie met T2-preparatie gaf significant betere beeldkwaliteit en hydrops-detectie dan standaard varianten.

Klinische relevantie: Relevant voor optimalisatie van binnenoor-MRI protocollen; de verbeterde sequentie kan diagnostiek bij Ménière verbeteren.

Reflectievraag: Welk MRI-protocol gebruikt u momenteel voor de evaluatie van endolymfatische hydrops, en overweegt u aanpassingen op basis van deze bevindingen?

Impact of repetition time in 3D-real IR MRI sequences on inner ear imaging after single-dose gadobutrol: a comparative study in ménière’s disease.

Zhang W, Xie J, Jia X et al. — Neuroradiology, 2026-01

Categorie: techniek

Bij 37 Ménière-patiënten gaf een langere TR (10.000 ms) op 3D-real IR significant betere beeldkwaliteit en hydrops-detectie dan TR 7.000 ms en standaard 3D-FLAIR.

Klinische relevantie: TR=10.000 ms wordt aanbevolen voor betrouwbare endolymfatische hydrops-evaluatie op 3D-real IR.

Reflectievraag: Welke TR gebruikt u in uw huidige binnenoor-protocol, en zou u op basis van deze resultaten uw protocol aanpassen?

Imaging features of otosclerosis on photon counting detector CT: a retrospective case series and literature review.

Rao D, Murray JV, Beegle RD et al. — Neuroradiology, 2026-01

Categorie: techniek

Caseseries van 53 patiënten (106 temporale beenderen) met otosclerose op photon counting detector CT (PCCT). Uitstekende visualisatie van otospongiose-plaques, inclusief subtiele bevindingen buiten bestaande classificatiesystemen. IAC-divertikels bij 36% van de otosclerose-patiënten versus 2% bij controles.

Klinische relevantie: Met de toenemende beschikbaarheid van PCCT is kennis van de verbeterde visualisatie van otosclerose relevant, met name subtiele bevindingen die op conventionele CT gemist worden.

Reflectievraag: Heeft uw afdeling ervaring met photon counting CT voor temporaal beenonderzoek, en hoe beïnvloedt de hogere resolutie uw diagnostische drempel?

Colofon

165 artikelen gescreend uit 19 tijdschriften. 17 geselecteerd voor deze editie, aangevuld met 5 artikelen uit de neuro-review. Artikelen beoordeeld met Claude AI (Anthropic). Eindselectie en redactie: Onno Vijlbrief, neuro- en hoofdhalsradioloog.

Maar er staan ook artikelen in die teruggaan naar de basis. Timing op CT-perfusie en de valkuil bij hartritmestoornissen. De glandula pinealis cyste, waar we blijkbaar nog steeds te veel mee doen. En het cortical melt sign, dat ik zelf niet kende, maar misschien jullie wel.

Vanuit de AJNR een treurig bericht “Burn-outprevalentie van 79% onder Amerikaanse neuroradiologen”.

De meest bruikbare kennis zit niet altijd in de nieuwste hardware of software. Soms in de uitwisseling ervan. Dat is wat we hiermee proberen. Ondersteund door AI voor selectie, samenvatten en beeldgeneratie.

Dit is de eerste Supraclavicular. Tweewekelijks bespreek ik afwisselend neuroradiologie en hoofdhalsradiologie. Ik beloof geen volledigheid. Ik beloof ook nog geen volledige accuratesse. Ik beloof wel dat ik zorgvuldig heb gekeken en jullie probeer te informeren over wat ik denk dat nuttig is in de dagelijkse praktijk voor neuro- en hoofdhalsradiologen in Nederland.

Er is aandacht voor open access. #FOAMed heet dat geloof ik. Niet te verwarren met FOMO. Ik zal de komende afleveringen het format verder proberen te optimaliseren. Hopelijk met jullie feedback!

Tracklist

1. Ultrahigh-Field 7-T MRI in Neuroradiology: A Comprehensive Clinical Review.

Seyedsaadat SM et al. — RadioGraphics, januari 2026

Klinische review over 7T MRI in de neuroradiologie. Bespreekt technische principes (susceptibiliteit , parallelle transmissie, deep learning-reconstructies) en de toepassingen die er nu al toe doen: epilepsie, MS, hypofyse-microadenomen, aneurysmata en DBS-planning.

2. Impact of Clinical and Radiologic Factors on CTP Timing in Acute Ischemic Stroke. 🟢 Open Access

Proner B et al. — AJNR, januari 2026

Studie bij 295 acute stroke-patiënten: cardiale aritmieën en hogere leeftijd zijn onafhankelijke voorspellers van niet-diagnostische CT-perfusie. Patiënten met een hartritmestoornis hadden significant langere time-to-peak waarden (24 vs 18,6 seconden arterieel), wat leidt tot afgekapte perfusiecurves bij standaard acquisitietijden. Let hier dus op voor acquisitie.

3. Investigating the Frequency and Outcome of Central Vein Sign and Paramagnetic Rim Lesions in Children With MOGAD. 🟢 Open Access

Nistri R et al. — Neurology, februari 2026

Multicenter longitudinaal MRI-onderzoek (n=65 kinderen, 520 laesies) naar central vein sign (CVS) en paramagnetic rim lesions (PRL) bij pediatrische MOGAD. CVS aanwezig in 30% van de laesies; CVS-negatieve laesies verdwenen vaker (76% vs 42%). Geen enkele PRL geïdentificeerd. CVS-detectie was hoger in remissie dan tijdens acute aanval.

Pearl

Cortical melt sign: a novel imaging biomarker for pediatric herpes simplex encephalitis.

Resaz M et al. — Neuroradiology, januari 2026

Het cortical melt sign (CMS): selectieve corticale liquefactie in de chronische fase van pediatrische herpes simplex encefalitis. Aanwezig bij 91% van de HSE-patiënten (10/11), bij geen van de andere encefalitiden. Correleert met acute diffusierestrictie.

Het cortical melt sign kan als retrospectieve marker dienen bij de differentiaaldiagnose van encefalitis en is herkenbaar op standaard MRI.

Doe dit morgen

Management of Incidentally Discovered Pineal Cyst on CT and MRI: Recommendations from the ACR Incidental Findings Committee.

Moonis G et al. — JACR, januari 2026

ACR-aanbevelingen voor de glandula pinealis cyste op CT en MRI. Gestandaardiseerd beleid voor een van de frequentste incidentele bevindingen: minder onnodige follow-up, minder angst bij patiënten en aanvragers.

Ook deze maand

Diagnostiek & klinisch beleid

• Clinical 7T MRI for Epilepsy: A Retrospective Review of 50 Cases. 🟢 Open Access— Meerwaarde van 7T MRI bij 50 epilepsiepatiënten met negatieve 3T-bevindingen. AJNR

• Perfusion Angiography in Reperfused Patients with Ischemic Stroke: Differentiating between Favorable and Unfavorable Outcome. 🟢 Open Access — DSA-perfusieparameters na succesvolle trombectomie uit het MR CLEAN Registry (n=743). AJNR

• Widened arterial time-density curves of CTP may identify cardioembolic etiology in acute large-artery occlusion stroke. 🟢 Open Access — Verbreding van arteriële time-density curves op CTP kan cardio-embolische etiologie identificeren bij groot vaatocclusie (n=103). Neuroradiology

• Diagnostic Value of Routine MRI Parameters in Identifying High-Grade Intracranial Meningiomas. — Multivariabel MRI-model voor preoperatieve identificatie van hoog-gradige meningeomen (WHO graad 2/3, 22%) bij 282 patiënten. Neuroradiology

• Hyperdense middle cerebral artery sign is a prognostic factor of favourable long-term outcomes of mechanical thrombectomy in acute ischaemic stroke. 🟢 Open Access — Hyperdense MCA sign als prognostische factor na trombectomie bij 359 patiënten. Neuroradiology

• Development and International Validation of a Novel Imaging-Based Risk Score (IsCHEMiA) for the Prediction of Poststroke Epilepsy. — IsCHEMiA-score: beeldvormingsgebaseerde risicoscore voor post-stroke epilepsie, internationaal gevalideerd. Neurology

• Standalone middle meningeal artery embolization may obviate surgery among non-acute subdural hematoma patients with moderate-to-high comorbidity burden. — MMAE zonder aanvullende chirurgie bij niet-acute subdurale hematomen, cohortstudie (n=3213). AJNR

• Middle Meningeal Artery Embolization for Subdural Hematoma: CT/MRI End Points of the EMBOLISE Trial. — Beeldvormingsanalyse van de EMBOLISE-trial (352 patiënten, 39 centra): embolisatie van de a. meningea media bij subduraal hematoom. Radiology

• Endovascular thrombectomy for acute stroke: evolving eligibility criteria and adjunct therapies.00356-4) — Review over indicatiecriteria voor trombectomie, inclusief grote ischemische kern. Lancet Neurology

• Intravenous Thrombolysis Use in the Late Time Window Before Interhospital Transfer for Thrombectomy. 🟢 Open Access — IVT voorbij het 4,5-uurstijdvenster vóór transfer voor trombectomie, multicenter (n=584, 20 centra). JAMA Neurology

• Emergent Carotid Stenting for Acute Anterior Circulation Ischemic Stroke With Tandem Lesions: The Multicenter CERES-TANDEM Study. — Carotid stenting bij tandemlaesies, internationale multicenter studie CERES-TANDEM. Neurology

• [Ga68]DOTATATE PET in Schwannomas: Distinct Avidity Pattern Supporting Noninvasive Diagnosis. — [Ga68]DOTATATE PET-kenmerken van schwannomen bij 16 patiënten. AJNR

• Retroclival Hematoma: An Imaging Perspective of a Rare Extra-axial Haemorrhage. — Overzicht van het retroclivale hematoom, een zeldzame extra-axiale bloeding achter de clivus. AJNR

• Multiple Synchronous CSF-Venous Fistulas in Spontaneous Intracranial Hypotension: A Multi-Institutional Case Series. 🟢 Open Access — 16 patiënten met 3 of meer gelijktijdige liquor-veneuze fistels bij spontane intracraniële hypotensie. AJNR

• “Bright Tongue” and “Wine Glass” signs in amyotrophic lateral sclerosis. — Bright tongue sign en wine glass sign bij ALS op hersen-MRI. Neuroradiology

• Beyond the numbers: what CT perfusion reveals - and what it cannot - about ischemic brain tissue. — Mogelijkheden en beperkingen van CT-perfusie bij ischemisch hersenweefsel. Neuroradiology

• Association of Body Fat Distribution Patterns at MRI with Brain Structure, Cognition, and Neurologic Diseases. — UK Biobank-studie: vetdistributie op MRI geassocieerd met hersenstructuur en cognitie. Radiology

Onderwijs

• Ependymal enhancement on MRI: imaging patterns and diagnostic algorithms - a pictorial essay. 🟢 Open Access — Algoritmische benadering voor differentiaaldiagnose van ependymale aankleuring op MRI. Neuroradiology

• Imaging patterns of paediatric CNS mitochondrial disorders. 🟢 Open Access — Patroonherkenning voor primaire mitochondriële aandoeningen van het CZS bij kinderen. Neuroradiology

• Post-Stroke Thrombectomy Evaluation: Expected Findings and Unexpected Complications. — Verwachte bevindingen en onverwachte complicaties op follow-up na trombectomie. RadioGraphics

• Uncommon Faces of Disc Herniation: Atypical Imaging Presentations and Mimics. 🟢 Open Access — Atypische presentaties van discusherniatie: extraforaminaal, verkalkt, posttraumatisch, gas. AJNR

• Third Comprehensive Survey of the Neuroradiology Work Environment in the United States with Reported Trends in Clinical Work, Nonclinical Work, Errors, Burnout, and Retirement. 🟢 Open Access — Burn-outprevalentie van 79% onder Amerikaanse neuroradiologen (n=113). AJNR

• Large Vessel Vasculitis: Multimodality Imaging Findings and Technical Principles. — Multimodaliteit beeldvorming bij GCA en Takayasu arteritis: echo, CTA, MRA, PET/CT, vessel wall imaging. RadioGraphics

Techniek

• Deep Learning-Based Acceleration in MRI: Current Landscape and Clinical Applications in Neuroradiology. 🟢 Open Access — Stand van zaken deep learning-gebaseerde beeldreconstructie voor MRI-versnelling in de neuroradiologie. AJNR

• Revisiting the Optimal Apparent Diffusion Coefficient Threshold for Ischemic Core Delineation. — Hervalidatie van de optimale ADC-drempel voor ischemische kernafbakening bij acute beroerte. Neurology

• The “Stentriever Sandwich” Technique: Management of Stent Retriever Entrapment after Carotid Stenting in Tandem Stroke. — Stentriever Sandwich-techniek voor een vastgelopen stentretriever in een carotidstent bij tandemocclusie. AJNR

Colofon

184 artikelen gescreend uit geselecteerde tijdschriften. 31 geselecteerd voor deze editie. Artikelen beoordeeld met Claude AI (Anthropic). Eindselectie en redactie: Onno Vijlbrief, neuroradioloog.

Subscribe now

Share